ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪਕੇਰਾ ਕਰੀਏ ---ਰੱਖੜੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪਕੇਰਾ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਈਏ -- ਭਾਟੀਆ ਕੈਪਸ਼ਨ: ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ। ਚੀਫ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ, ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ, ਕਪੂਰਥਲਾ। ਕਪੂਰਥਲਾ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ, ਏਕਤਾ , ਵਿਸ਼ਵਾਸ , ਮਿਲਵਰਤਨ ,ਪਿਆਰ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਿਆਨ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਨ-ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸਿੱਧੇ-ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝਦਾਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ,ਪਿਆਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫੇ ਰੁੱਖ , ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੱਖਾਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਆਉ, ਰੱਖੜੀ ਮੌਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਂਝ, ਪਿਆਰ ,ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆਸ ਕੁਦਰਤ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਕਰੀਏ। ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫੇ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸੁਆਰਥ ਰਹਿਤ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ । ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਗਈ , ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਾਡੀ ਸਾਰਥਿਕ ਸੋਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਵੈਸੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭਿਆ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੁਦਰਤ ਕੋਲੋਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਉਂ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ, ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਸਬੰਧੀ ਸਾਡੀ ਸੀਮਤ ਸੋਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅਸੀਮਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੀ । ਹਾਫਿਜ਼ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸੀਮਤ ਮਨ ਅਸੀਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ'' ਮਹਾਨ'' ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਰਥ '' ਤਾਕਤ'' ਜਾਂ ''ਸ਼ਕਤੀ'' ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਪਜ ਕਾਦਰ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਾਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੇਰੀ ਹੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ,ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ- ਫ਼ਸਲਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਸਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ ।ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹੁਣ ਵੱਧ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਗੌਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੇ ਕੋਈ ਚਾਹੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਫ਼ਲ ,ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਫ਼ਸਲ ਉਗੇਗੀ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਰ ਕਿੰਨੀ ਬੀਜਣੀ ਹੈ ,ਕਿੰਨੇ ਰਕਬੇ ਚ ਬੀਜਣੀ ਹੈ ,ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਜੰਗਲ- ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ,ਅੱਜ ਕੈਕਟਸ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ ਤੇ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਲੇ- ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਾਰੇ ਚੇਤੰਨ ਹੋਵੇ ,ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਚੇਤੰਨ ਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇਗਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇਗਾ । ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜਾਗਰੂਕ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ , ਧਾਰਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ , ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਲਾਟਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤਾਂ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਵੱਲੋਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਬੂਟੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰੀਏ । ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਮਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚੰਗੇਰੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਔਲਾਦ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਫਲ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਨਵੇਂ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੇਰੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ,ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਤੇ ਚਿਤਰਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ । ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਉਜਵੱਲ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਂ । ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਲੀਨ ਕਰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ਼ਦੀ ਰਹੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਇਹ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸਾ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਰੇਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਗ਼ਲਤ ਪਾਸੇ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਲੇ ਹਿੱਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਲਤਾ, ਸੰਜਮ ,ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥਪੇਡ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਮੌਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ, ਪਿਆਰ ਮਿਠਾਸ ,ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਰਖੀਏ , ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੀਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ। ਇਕ ਸੱਚੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਿਉ -ਧੀ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ। ਬੱਸ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ।

ਏ ਐਸ ਮੱਲ੍ਹੀ

ਕਪੂਰਥਲਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਪੰਜਾਬ•

2 hrs ago

ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪਕੇਰਾ ਕਰੀਏ ---ਰੱਖੜੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪਕੇਰਾ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਈਏ -- ਭਾਟੀਆ ਕੈਪਸ਼ਨ: ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ। ਚੀਫ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ, ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ, ਕਪੂਰਥਲਾ। ਕਪੂਰਥਲਾ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ, ਏਕਤਾ , ਵਿਸ਼ਵਾਸ , ਮਿਲਵਰਤਨ ,ਪਿਆਰ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਿਆਨ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਨ-ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸਿੱਧੇ-ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝਦਾਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ,ਪਿਆਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫੇ ਰੁੱਖ , ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੱਖਾਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਆਉ, ਰੱਖੜੀ ਮੌਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਂਝ, ਪਿਆਰ ,ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆਸ ਕੁਦਰਤ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਕਰੀਏ। ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫੇ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸੁਆਰਥ ਰਹਿਤ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ । ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਗਈ , ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਾਡੀ ਸਾਰਥਿਕ ਸੋਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਵੈਸੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭਿਆ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੁਦਰਤ ਕੋਲੋਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਉਂ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ, ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਸਬੰਧੀ ਸਾਡੀ ਸੀਮਤ ਸੋਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅਸੀਮਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੀ । ਹਾਫਿਜ਼ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸੀਮਤ ਮਨ ਅਸੀਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ'' ਮਹਾਨ'' ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਰਥ '' ਤਾਕਤ'' ਜਾਂ ''ਸ਼ਕਤੀ'' ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਪਜ ਕਾਦਰ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਾਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੇਰੀ ਹੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ,ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ- ਫ਼ਸਲਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਸਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ ।ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹੁਣ ਵੱਧ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਗੌਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੇ ਕੋਈ ਚਾਹੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਫ਼ਲ ,ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਫ਼ਸਲ ਉਗੇਗੀ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਰ ਕਿੰਨੀ ਬੀਜਣੀ ਹੈ ,ਕਿੰਨੇ ਰਕਬੇ ਚ ਬੀਜਣੀ ਹੈ ,ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਜੰਗਲ- ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ,ਅੱਜ ਕੈਕਟਸ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ ਤੇ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਲੇ- ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਾਰੇ ਚੇਤੰਨ ਹੋਵੇ ,ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਚੇਤੰਨ ਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇਗਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇਗਾ । ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜਾਗਰੂਕ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ , ਧਾਰਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ , ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਲਾਟਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤਾਂ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਵੱਲੋਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਬੂਟੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰੀਏ । ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਮਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚੰਗੇਰੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਔਲਾਦ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਫਲ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਨਵੇਂ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੇਰੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ,ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਤੇ ਚਿਤਰਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ । ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਉਜਵੱਲ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਂ । ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਲੀਨ ਕਰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ਼ਦੀ ਰਹੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਇਹ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸਾ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਰੇਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਗ਼ਲਤ ਪਾਸੇ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਲੇ ਹਿੱਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਲਤਾ, ਸੰਜਮ ,ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥਪੇਡ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਮੌਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ, ਪਿਆਰ ਮਿਠਾਸ ,ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਰਖੀਏ , ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੀਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ। ਇਕ ਸੱਚੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਿਉ -ਧੀ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ। ਬੱਸ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ।