वाशिम जिल्ह्यातील मानोरा तालुक्यातील ऐतिहासिक फुलउमरी गावामध्ये जन्मलेले स्वातंत्र्यसैनिक, थोर समाजसुधारक आणि बंजारा समाजाचे "चालते-बोलते विद्यापीठ" पद्मश्री रामसिंग फकिरा भानावत यांची १५ ऑगस्ट रोजी १२० वी जयंती साजरी होत आहे. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत बालपण घालवलेल्या रामसिंग भानावत यांना घरच्या हलाखीच्या परिस्थितीमुळे औपचारिक शिक्षण घेता आले नाही. मात्र, अफाट स्मरणशक्ती, निरीक्षणशक्ती आणि समाजजीवनाच्या अभ्यासाच्या बळावर त्यांनी स्वतःला घडवले, ज्यामुळे समाजाने त्यांना 'चालते-बोलते विद्यापीठ' हा बहुमान दिला. फुलउमरी या गावाशी महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री व हरितक्रांतीचे जनक वसंतराव नाईक यांचाही जवळचा संबंध होता. गहुली येथे प्राथमिक शाळा नसल्यामुळे वसंतराव नाईक यांचे शिक्षण फुलउमरी येथील जिल्हा परिषद शाळेत झाले आणि याच गावात रामसिंग भानावत व वसंतराव नाईक यांची बालमैत्री फुलली. रामसिंग भानावत यांनी देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला आणि स्वातंत्र्यानंतर दुर्बल, शेतकरी, भूमिहीन व वंचित घटकांच्या हक्कांसाठी स्वतःला समर्पित केले. त्यांनी कुळकायदा, 'कसेल त्याची शेती' संकल्पनेचा प्रचार, सामाजिक न्याय, शिक्षण आणि स्वाभिमानासाठी सातत्याने जनजागृती केली. बंजारा समाजाचा इतिहास, संस्कृती, लोककला, भाषा आणि जीवनपद्धती जतन करण्यासाठी त्यांनी अविरत परिश्रम घेतले. त्यांच्या या अतुलनीय कार्याची दखल घेत भारत सरकारने १९९२ मध्ये तत्कालीन राष्ट्रपती आर. वेंकटरमण यांच्या हस्ते त्यांना 'पद्मश्री' सन्मानाने गौरविले, जो सन्मान त्यांनी संपूर्ण बंजारा समाजाला अर्पण केला. आज त्यांच्या १२० व्या जयंतीनिमित्त देशभरात विविध सामाजिक, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून त्यांच्या प्रेरणादायी कार्याला आदरांजली वाहण्यात येत आहे.

कु.मोनाली अनिल राठोड

पत्रकार मानोरा, वाशिम, महाराष्ट्र•

6 hrs ago

वाशिम जिल्ह्यातील मानोरा तालुक्यातील ऐतिहासिक फुलउमरी गावामध्ये जन्मलेले स्वातंत्र्यसैनिक, थोर समाजसुधारक आणि बंजारा समाजाचे "चालते-बोलते विद्यापीठ" पद्मश्री रामसिंग फकिरा भानावत यांची १५ ऑगस्ट रोजी १२० वी जयंती साजरी होत आहे. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत बालपण घालवलेल्या रामसिंग भानावत यांना घरच्या हलाखीच्या परिस्थितीमुळे औपचारिक शिक्षण घेता आले नाही. मात्र, अफाट स्मरणशक्ती, निरीक्षणशक्ती आणि समाजजीवनाच्या अभ्यासाच्या बळावर त्यांनी स्वतःला घडवले, ज्यामुळे समाजाने त्यांना 'चालते-बोलते विद्यापीठ' हा बहुमान दिला. फुलउमरी या गावाशी महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री व हरितक्रांतीचे जनक वसंतराव नाईक यांचाही जवळचा संबंध होता. गहुली येथे प्राथमिक शाळा नसल्यामुळे वसंतराव नाईक यांचे शिक्षण फुलउमरी येथील जिल्हा परिषद शाळेत झाले आणि याच गावात रामसिंग भानावत व वसंतराव नाईक यांची बालमैत्री फुलली. रामसिंग भानावत यांनी देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला आणि स्वातंत्र्यानंतर दुर्बल, शेतकरी, भूमिहीन व वंचित घटकांच्या हक्कांसाठी स्वतःला समर्पित केले. त्यांनी कुळकायदा, 'कसेल त्याची शेती' संकल्पनेचा प्रचार, सामाजिक न्याय, शिक्षण आणि स्वाभिमानासाठी सातत्याने जनजागृती केली. बंजारा समाजाचा इतिहास, संस्कृती, लोककला, भाषा आणि जीवनपद्धती जतन करण्यासाठी त्यांनी अविरत परिश्रम घेतले. त्यांच्या या अतुलनीय कार्याची दखल घेत भारत सरकारने १९९२ मध्ये तत्कालीन राष्ट्रपती आर. वेंकटरमण यांच्या हस्ते त्यांना 'पद्मश्री' सन्मानाने गौरविले, जो सन्मान त्यांनी संपूर्ण बंजारा समाजाला अर्पण केला. आज त्यांच्या १२० व्या जयंतीनिमित्त देशभरात विविध सामाजिक, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून त्यांच्या प्रेरणादायी कार्याला आदरांजली वाहण्यात येत आहे.