ज्येष्ठ लेखक आणि मुख्य परीक्षक प्रशांत ठाकरे यांनी आरक्षणाला समतेच्या स्वप्नाला वास्तवात उतरवण्याचा संविधानिक संकल्प संबोधले आहे. त्यांच्या मते, भारतीय लोकशाहीच्या सामाजिक न्यायाच्या प्रवासात 'आरक्षण' हा केवळ एक प्रशासकीय किंवा राजकीय विषय नसून, ऐतिहासिक विषमतेचे परिमार्जन करून समता प्रस्थापित करणारा एक महत्त्वपूर्ण उपक्रम आहे. आरक्षणाविषयी विचार करताना भावनांपेक्षा विवेक, पूर्वग्रहांपेक्षा वास्तव आणि संघर्षांपेक्षा संविधानिक मूल्यांना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे, असे त्यांनी म्हटले. शतकानुशतके समाजातील काही घटकांना शिक्षण, संपत्ती, सत्ता आणि संधींपासून वंचित ठेवले गेले, ज्यामुळे केवळ आर्थिकच नव्हे, तर सामाजिक आणि मानसिक स्वरूपाची दरी निर्माण झाली. त्यामुळे आरक्षण हे दयेचे दान नसून समान संधी उपलब्ध करून देणारे सामाजिक न्यायाचे साधन आहे. ठाकरे यांनी स्पष्ट केले की, आरक्षणाचा मुद्दा केवळ समर्थन किंवा विरोध अशा दोन टोकांमध्ये अडकून न राहता, बदलत्या परिस्थितीनुसार त्याचे पुनर्मूल्यांकन, परिणामकारकता आणि लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचण्याची प्रक्रिया यांचा चिकित्सक विचार होणे गरजेचे आहे. समाज आणि शासनाने आरक्षणाचा लाभ खऱ्या अर्थाने गरजू आणि वंचित घटकांपर्यंत पोहोचतो आहे का, याचे आत्मपरीक्षण करणे आवश्यक आहे. म्हणूनच आरक्षणाचा विचार करताना समाजहित, संविधाननिष्ठा आणि राष्ट्रीय एकात्मता या त्रिसूत्रीचा स्वीकार करण्याचे आवाहन त्यांनी केले, कारण आरक्षणाचा खरा उद्देश कोणाला विशेषाधिकार देण्याचा नसून, प्रत्येकाला समान संधी मिळवून देण्याचा आहे. सध्या मनोज जरांगे पाटील यांनी आरक्षणाच्या मागणीसाठी पुन्हा उपोषण सुरू केल्याने हा प्रश्न चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. या पार्श्वभूमीवर ठाकरे यांनी यावर शाश्वत तोडगा काढण्यासाठी संघर्षाऐवजी संवाद, अभ्यास आणि संविधानिक मार्गातूनच समाधान शोधण्याची गरज अधोरेखित केली आहे. हा केवळ एका समाजघटकाचा विषय नसून सामाजिक न्याय, समान संधी आणि संविधानिक मूल्यांशी संबंधित प्रश्न आहे. प्रशांत ठाकरे यांनी 'शनिवारीय काव्यस्तंभ' स्पर्धेसाठी 'मराठीचे शिलेदार' समूहाचे सर्वेसर्वा राहुल सरांनी दिलेल्या या सामाजिक विषयावर आपले मत मांडले. सामाजिक कविता ही समाजाच्या जीवनस्पंदनाशी नाळ जोडणारी असावी, तिच्या ओळींमधून समाजातील सुख-दुःख, संघर्ष, विषमता, मूल्यांची घसरण आणि परिवर्तनाची आस यांचे संवेदनशील चित्र उमटले पाहिजे, असे ते म्हणाले. अशी कविता केवळ वास्तवाचे वर्णन न करता वाचकाच्या मनात विचारांचे वादळ निर्माण करणारी, माणुसकीचा ओलावा, न्यायाची जाणीव आणि उज्ज्वल भविष्याची आशा जपणारी असावी, असे मत त्यांनी व्यक्त केले. शब्दांच्या सौंदर्यासह सामाजिक बांधिलकीची जाणीव जपणारी, विवेकाला साद घालणारी आणि परिवर्तनाची प्रेरणा देणारी कविता हीच खऱ्या अर्थाने सामाजिक कविता ठरते, असे ते म्हणाले आणि प्रत्येक कवी कवयित्रीने याचे भान ठेवले पाहिजे.

राहुल पाटील (मराठीचे शिलेदार)

Co-ed school हिंगणा, नागपूर, महाराष्ट्र•

2 hrs ago

ज्येष्ठ लेखक आणि मुख्य परीक्षक प्रशांत ठाकरे यांनी आरक्षणाला समतेच्या स्वप्नाला वास्तवात उतरवण्याचा संविधानिक संकल्प संबोधले आहे. त्यांच्या मते, भारतीय लोकशाहीच्या सामाजिक न्यायाच्या प्रवासात 'आरक्षण' हा केवळ एक प्रशासकीय किंवा राजकीय विषय नसून, ऐतिहासिक विषमतेचे परिमार्जन करून समता प्रस्थापित करणारा एक महत्त्वपूर्ण उपक्रम आहे. आरक्षणाविषयी विचार करताना भावनांपेक्षा विवेक, पूर्वग्रहांपेक्षा वास्तव आणि संघर्षांपेक्षा संविधानिक मूल्यांना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे, असे त्यांनी म्हटले. शतकानुशतके समाजातील काही घटकांना शिक्षण, संपत्ती, सत्ता आणि संधींपासून वंचित ठेवले गेले, ज्यामुळे केवळ आर्थिकच नव्हे, तर सामाजिक आणि मानसिक स्वरूपाची दरी निर्माण झाली. त्यामुळे आरक्षण हे दयेचे दान नसून समान संधी उपलब्ध करून देणारे सामाजिक न्यायाचे साधन आहे. ठाकरे यांनी स्पष्ट केले की, आरक्षणाचा मुद्दा केवळ समर्थन किंवा विरोध अशा दोन टोकांमध्ये अडकून न राहता, बदलत्या परिस्थितीनुसार त्याचे पुनर्मूल्यांकन, परिणामकारकता आणि लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचण्याची प्रक्रिया यांचा चिकित्सक विचार होणे गरजेचे आहे. समाज आणि शासनाने आरक्षणाचा लाभ खऱ्या अर्थाने गरजू आणि वंचित घटकांपर्यंत पोहोचतो आहे का, याचे आत्मपरीक्षण करणे आवश्यक आहे. म्हणूनच आरक्षणाचा विचार करताना समाजहित, संविधाननिष्ठा आणि राष्ट्रीय एकात्मता या त्रिसूत्रीचा स्वीकार करण्याचे आवाहन त्यांनी केले, कारण आरक्षणाचा खरा उद्देश कोणाला विशेषाधिकार देण्याचा नसून, प्रत्येकाला समान संधी मिळवून देण्याचा आहे. सध्या मनोज जरांगे पाटील यांनी आरक्षणाच्या मागणीसाठी पुन्हा उपोषण सुरू केल्याने हा प्रश्न चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. या पार्श्वभूमीवर ठाकरे यांनी यावर शाश्वत तोडगा काढण्यासाठी संघर्षाऐवजी संवाद, अभ्यास आणि संविधानिक मार्गातूनच समाधान शोधण्याची गरज अधोरेखित केली आहे. हा केवळ एका समाजघटकाचा विषय नसून सामाजिक न्याय, समान संधी आणि संविधानिक मूल्यांशी संबंधित प्रश्न आहे. प्रशांत ठाकरे यांनी 'शनिवारीय काव्यस्तंभ' स्पर्धेसाठी 'मराठीचे शिलेदार' समूहाचे सर्वेसर्वा राहुल सरांनी दिलेल्या या सामाजिक विषयावर आपले मत मांडले. सामाजिक कविता ही समाजाच्या जीवनस्पंदनाशी नाळ जोडणारी असावी, तिच्या ओळींमधून समाजातील सुख-दुःख, संघर्ष, विषमता, मूल्यांची घसरण आणि परिवर्तनाची आस यांचे संवेदनशील चित्र उमटले पाहिजे, असे ते म्हणाले. अशी कविता केवळ वास्तवाचे वर्णन न करता वाचकाच्या मनात विचारांचे वादळ निर्माण करणारी, माणुसकीचा ओलावा, न्यायाची जाणीव आणि उज्ज्वल भविष्याची आशा जपणारी असावी, असे मत त्यांनी व्यक्त केले. शब्दांच्या सौंदर्यासह सामाजिक बांधिलकीची जाणीव जपणारी, विवेकाला साद घालणारी आणि परिवर्तनाची प्रेरणा देणारी कविता हीच खऱ्या अर्थाने सामाजिक कविता ठरते, असे ते म्हणाले आणि प्रत्येक कवी कवयित्रीने याचे भान ठेवले पाहिजे.