ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ದೇವಾಲಯ! ಪುರತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿ! ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ದೇವಾಲಯ! ಪುರತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಒಳಪಡಿಸಿ! ನಾಗಸ್ವರ, ವಾದಕ,ಡೋಲುನಗಾರಿ,ಯಿಂದ ದಿನಾಲೂ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ ದೇವಲಾಪುರದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇಗುಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವ! ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯ! ಈ ಭಾಗದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇತಿಹಾಸ ಸಾರುವ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲೊಂದು! ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾವರಣ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ:ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದ್ದ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಇಂದು ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅವಸಾನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು, ಇದೀಗ ಕಲ್ಲು-ಮುಳ್ಳುಗಳ ಪಾಲಾಗಿ, ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವೈಭವ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಿಶೇಷ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಂತಿವೆ. ಆದರೆ, ಇಂದು ಅವು ಬಿಸಿಲು-ಮಳೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಸವೆಯುತ್ತಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯು ಯಾವಾಗ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವು ಕಸ ಮತ್ತು ಗಿಡ ಕಂಟಿಗಳ ಪಾಲಾಗಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಗೌರವವೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ತುರ್ತಾಗಿ ಬೇಕಿದೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ! ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವು ಅಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೂಡಲೇ ಇಲಾಖೆಯು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದೇವಾಲಯದ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಆವರಣವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕುರುಹನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಪಡೆದು, ತಕ್ಷಣವೇ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ, ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಈ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಯು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ತುರ್ತು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಲಾಪುರ (ಗಜ್ಜಾಪುರದ ಉಪಗ್ರಾಮ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ 'ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ) ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ನಿಂತಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರದ ಸದಾಶಿವದೇವರಾಯನ ಕಾಲದ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ದೇಗುಲ. ವೈಭವದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ದೇವಲಾಪುರವು ಇಂದು ಬೇಚರಾಕ್ (ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲದ) ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಟೆ, ಬಾವಿ, ಮತ್ತು ಅವಶೇಷಗಳು , ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆಗಳು ರಕ್ಷಣೆ, ವೀಕ್ಷಣ ಗೋಪುರ ಈಗಲೂ ಸಹ ನೋಡಬಹುದು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1552ರ ಸದಾಶಿವದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು 'ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು 'ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ಅಥವಾ ಕುರಿಹಿಕ್ಕಿ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದೆ. ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ (ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯ ರಚನೆಯು ನೋಡುಗರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ: ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸ: ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳು, ಅಂತರಾಳ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಸಭಾಮಂಟಪ, ಮಹಾಮಂಟಪ, ಮುಖಮಂಟಪ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದ್ವಾರಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಹಸರುಬಣ್ಣದ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾದ ಸುಂದರ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಇದರ ಪೀಠ (ಇವೆ) ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗದ ಒಳ ಇಕ್ಕಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಖರ ವೈಭವ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುವಂತಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಚೌಕಾಕಾರ, ಅಷ್ಟಕೋನಾಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸಭಾಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ವಿಜಯನಗರದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಗುಲದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಭವ್ಯವಾದ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶಿಖರ (ಗೋಪುರ) ಇಂದಿಗೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ದೂರದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಕಳಕಲೀ "ವಿಜಯನಗರದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ದೇವಲಾಪುರದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ದೇವಲಾಪುರ ದಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಪತ್ತೆ! ಹಂಪಿ (ವಿಜಯನಗರ) ವಿಜಯನಗರದ ಸದಾಶಿವದೇವರ ಮುಖಮಂಟಪದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಶಾಸನವು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ! ರಾಜ ಸದಾಶಿವದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರಾದ ಸದಾಶಿವದೇವ ಮಹಾರಾಯರು ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನಲೆ! ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1552ರ ಜನವರಿ 25, ಸೋಮವಾರ. ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ದಂಡನಾಯಕರಾದ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ (ಏಜೆಂಟ್) ವೇಲೂರ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನಾಯಕರ ಮಗ ರಾಮಪ್ಪನಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಬಯ್ಯಪನಾಯಕರ ಮಗ ಕೃಷ್ಣಮ್ಮನಾಯಕರು ಸೇರಿ ಈ ಧರ್ಮದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಾಗಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಡೋಲುನಗಾರಿಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಕೋನಯ್ಯ ರಾವೂತರ ಮಗ ಪಿಟೀಲುಗಾರ,ವಾದಕ ಮೂಸಿಯ ರಾವೂತ ಎಂಬ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಕಾಯಕಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ 'ಪನ್ನುಳ-ನುಂಕನಹಳ್ಳಿ' ಗ್ರಾಮವನ್ನೇ ದಾನವಾಗಿ ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಮಾಹಿತಿ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಾರನಿಗೂ ಸಿಕ್ಕಿತು ಮಾನ್ಯ ಭೂಮಿ ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಸುಂದರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ ಸಿರಿಯಣ್ಣನ ಮಗ ಸಿರಿಯಣ್ಣನಿಗೆ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 'ಮಾನ್ಯದ ಭೂಮಿ' ಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಲಾಭಿಮಾನದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸೇವೆಗೆ (ನಾಗಸ್ವರ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ) ಎಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಗೌರವವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೇ ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಶಾಸನವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅಲ್ಲದೆ ಶಾಸನ ಕೆತ್ತಿದ ಶಿಲ್ಪಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿರುವುದು ಅಂದಿನ ಕಲಾ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ." "ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಿಥಿಲತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಇಲಾಖೆಯು ಈ ತಾಣವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇಲಾಖೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡವು ಶೀಘ್ರವೇ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯಲಿದೆ" ಡಾ. ಆರ್ ಶೇಜೇಶ್ವರ ನಿರ್ದೇಶಕರು (ಪುರಾತತ್ವ) ಪುರಾತತ್ವ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಇಲಾಖೆ, ಹಂಪಿ

Limbya Naik j

Local News Reporter ಕೂಡ್ಲಿಗಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಕರ್ನಾಟಕ•

2 hrs ago

ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ದೇವಾಲಯ! ಪುರತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿ! ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ದೇವಾಲಯ! ಪುರತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಒಳಪಡಿಸಿ! ನಾಗಸ್ವರ, ವಾದಕ,ಡೋಲುನಗಾರಿ,ಯಿಂದ ದಿನಾಲೂ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ ದೇವಲಾಪುರದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇಗುಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವ! ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯ! ಈ ಭಾಗದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇತಿಹಾಸ ಸಾರುವ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲೊಂದು! ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಂಗೀತ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾವರಣ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ:ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದ್ದ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಇಂದು ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅವಸಾನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು, ಇದೀಗ ಕಲ್ಲು-ಮುಳ್ಳುಗಳ ಪಾಲಾಗಿ, ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವೈಭವ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಿಶೇಷ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಂತಿವೆ. ಆದರೆ, ಇಂದು ಅವು ಬಿಸಿಲು-ಮಳೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಸವೆಯುತ್ತಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯು ಯಾವಾಗ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವು ಕಸ ಮತ್ತು ಗಿಡ ಕಂಟಿಗಳ ಪಾಲಾಗಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಗೌರವವೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ತುರ್ತಾಗಿ ಬೇಕಿದೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ! ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವು ಅಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೂಡಲೇ ಇಲಾಖೆಯು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದೇವಾಲಯದ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಆವರಣವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕುರುಹನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ

ಇಲಾಖೆಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಪಡೆದು, ತಕ್ಷಣವೇ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ, ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಈ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಯು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ತುರ್ತು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಲಾಪುರ (ಗಜ್ಜಾಪುರದ ಉಪಗ್ರಾಮ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ 'ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ) ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ನಿಂತಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರದ ಸದಾಶಿವದೇವರಾಯನ ಕಾಲದ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ದೇಗುಲ. ವೈಭವದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ದೇವಲಾಪುರವು ಇಂದು ಬೇಚರಾಕ್ (ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲದ) ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಟೆ, ಬಾವಿ, ಮತ್ತು ಅವಶೇಷಗಳು , ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆಗಳು ರಕ್ಷಣೆ, ವೀಕ್ಷಣ ಗೋಪುರ ಈಗಲೂ ಸಹ ನೋಡಬಹುದು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1552ರ ಸದಾಶಿವದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು 'ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು 'ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'ಅಥವಾ ಕುರಿಹಿಕ್ಕಿ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದೆ. ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ (ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯ ರಚನೆಯು ನೋಡುಗರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ: ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸ: ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳು,

ಅಂತರಾಳ, ಅರ್ಧಮಂಟಪ, ಸಭಾಮಂಟಪ, ಮಹಾಮಂಟಪ, ಮುಖಮಂಟಪ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದ್ವಾರಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಹಸರುಬಣ್ಣದ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾದ ಸುಂದರ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಇದರ ಪೀಠ (ಇವೆ) ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗದ ಒಳ ಇಕ್ಕಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಖರ ವೈಭವ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುವಂತಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಚೌಕಾಕಾರ, ಅಷ್ಟಕೋನಾಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸಭಾಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ವಿಜಯನಗರದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಗುಲದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಭವ್ಯವಾದ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಶಿಖರ (ಗೋಪುರ) ಇಂದಿಗೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ದೂರದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಕಳಕಲೀ "ವಿಜಯನಗರದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ದೇವಲಾಪುರದ ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ದೇವಲಾಪುರ ದಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಪತ್ತೆ! ಹಂಪಿ (ವಿಜಯನಗರ) ವಿಜಯನಗರದ ಸದಾಶಿವದೇವರ ಮುಖಮಂಟಪದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಗತಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಶಾಸನವು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ! ರಾಜ ಸದಾಶಿವದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರಾದ ಸದಾಶಿವದೇವ ಮಹಾರಾಯರು ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನಲೆ! ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1552ರ ಜನವರಿ 25, ಸೋಮವಾರ. ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ದಂಡನಾಯಕರಾದ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನಾಯಕರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ (ಏಜೆಂಟ್) ವೇಲೂರ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನಾಯಕರ ಮಗ ರಾಮಪ್ಪನಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಬಯ್ಯಪನಾಯಕರ ಮಗ ಕೃಷ್ಣಮ್ಮನಾಯಕರು ಸೇರಿ ಈ ಧರ್ಮದಾನವನ್ನು

ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಾಗಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಡೋಲುನಗಾರಿಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಕೋನಯ್ಯ ರಾವೂತರ ಮಗ ಪಿಟೀಲುಗಾರ,ವಾದಕ ಮೂಸಿಯ ರಾವೂತ ಎಂಬ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಕಾಯಕಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ 'ಪನ್ನುಳ-ನುಂಕನಹಳ್ಳಿ' ಗ್ರಾಮವನ್ನೇ ದಾನವಾಗಿ ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಮಾಹಿತಿ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗಾರನಿಗೂ ಸಿಕ್ಕಿತು ಮಾನ್ಯ ಭೂಮಿ ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಸುಂದರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ ಸಿರಿಯಣ್ಣನ ಮಗ ಸಿರಿಯಣ್ಣನಿಗೆ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 'ಮಾನ್ಯದ ಭೂಮಿ' ಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಕಲಾಭಿಮಾನದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸೇವೆಗೆ (ನಾಗಸ್ವರ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ) ಎಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಗೌರವವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೇ ಅವರಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಶಾಸನವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅಲ್ಲದೆ ಶಾಸನ ಕೆತ್ತಿದ ಶಿಲ್ಪಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿರುವುದು ಅಂದಿನ ಕಲಾ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ." "ವಸಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಿಥಿಲತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಇಲಾಖೆಯು ಈ ತಾಣವನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇಲಾಖೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡವು ಶೀಘ್ರವೇ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯಲಿದೆ" ಡಾ. ಆರ್ ಶೇಜೇಶ್ವರ ನಿರ್ದೇಶಕರು (ಪುರಾತತ್ವ) ಪುರಾತತ್ವ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಇಲಾಖೆ, ಹಂಪಿ