ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਸੀਟੀ ਵੱਜੇ ਚੁਬਾਰੇ' ਵਰਗੇ ਅਮਰ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਗਾਇਕ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਦੀ 7ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ-ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ-ਅਮਰਜੋਤ ਵਰਗੀਆਂ ਮਕਬੂਲ ਜੋੜੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਗਾਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ 1975 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1995 ਤੱਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਜ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹੇ। ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਪਾਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਚਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛੱਲੇ, ਵੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰਖੀ-ਪਾਊਡਰ ਵੇਚਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ 'ਵਣਜਾਰਾ' ਸ਼ਬਦ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਲਵੇਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1976 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ ਰਸੀਦਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਆਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਲ.ਪੀ. ਰਿਕਾਰਡ "ਸੀਟੀ ਵੱਜੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵੇ ਨਾਈਆਂ ਦਿਆ ਮੁੰਡਿਆਂ" ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਲੈਕ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੀਦਾ ਬੇਗਮ, ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਊਸਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਨੀਲਮ ਜੋਤੀ, ਸਲਮਾ ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਹੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਗੀਤ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਲੁਬਾਣੇ ਵਾਲਾ, ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ, ਦੀਪ ਧੂਰੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਾਮੀ ਸੰਗਤਪੁਰੀਆ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਏ। ਆਪਣੀ ਸਹਿ-ਗਾਇਕਾ ਰਸੀਦਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਪੈਰ ਫਿਸਲਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਲ੍ਹਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਅਖੀਰ 13 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਵਿਲਕਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ। ਲੇਖਕ ਸੁਤੰਤਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਰਾਠੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

Gurpreet Singh

ਬਠਿੰਡਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ•

2 hrs ago

ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਸੀਟੀ ਵੱਜੇ ਚੁਬਾਰੇ' ਵਰਗੇ ਅਮਰ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਗਾਇਕ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਦੀ 7ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ-ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ-ਅਮਰਜੋਤ ਵਰਗੀਆਂ ਮਕਬੂਲ ਜੋੜੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਗਾਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ 1975 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1995 ਤੱਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਜ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹੇ। ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਪਾਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਚਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛੱਲੇ, ਵੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰਖੀ-ਪਾਊਡਰ ਵੇਚਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ 'ਵਣਜਾਰਾ' ਸ਼ਬਦ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਲਵੇਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਕੇ

ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1976 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ ਰਸੀਦਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਆਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਲ.ਪੀ. ਰਿਕਾਰਡ "ਸੀਟੀ ਵੱਜੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵੇ ਨਾਈਆਂ ਦਿਆ ਮੁੰਡਿਆਂ" ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਲੈਕ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੀਦਾ ਬੇਗਮ, ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਊਸਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਨੀਲਮ ਜੋਤੀ, ਸਲਮਾ ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਹੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਗੀਤ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਲੁਬਾਣੇ ਵਾਲਾ, ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ, ਦੀਪ ਧੂਰੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਾਮੀ ਸੰਗਤਪੁਰੀਆ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਏ। ਆਪਣੀ ਸਹਿ-ਗਾਇਕਾ ਰਸੀਦਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਲੱਖੀ ਵਣਜਾਰਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਪੈਰ ਫਿਸਲਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਲ੍ਹਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਅਖੀਰ 13 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਵਿਲਕਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ। ਲੇਖਕ ਸੁਤੰਤਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਰਾਠੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।