વકીલોને તેમના વ્યવસાયિક કર્તવ્યો બજાવતા રોકવા માટે ફોજદારી કાયદાનો ઉપયોગ થઈ શકતો નથી તેવો મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપતા ગુજરાત હાઈકોર્ટે એડવોકેટ બિલાલ ગુલામ રસૂલ કાગઝી સામે નોંધાયેલી ગંભીર ગુનાની FIR રદ કરી છે. ન્યાયમૂર્તિ પી. એમ. રાવલે પોતાના ચુકાદામાં નોંધ્યું કે અરજદાર વકીલને માત્ર તેઓ એક આરોપીની તરફેણમાં વકીલાત કરતા હોવાથી દબાણમાં લેવા અને તેમની વ્યાવસાયિક કામગીરી અટકાવવાના હેતુથી કેસમાં સંડોવવામાં આવ્યા હોવાનું પ્રથમ દ્રષ્ટિએ જણાય છે. કોર્ટે આવા સંજોગોમાં કાર્યવાહી ચાલુ રાખવી કાયદાની પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ ગણાવ્યો હતો. ફરિયાદ મુજબ, એડવોકેટ બિલાલ કાગઝીએ સુરત જિલ્લા કોર્ટના ત્રીજા માળે ફરિયાદીને ધમકી આપી હતી અને ત્યારબાદ અન્ય આરોપીઓએ હુમલો કર્યો હતો. જોકે, હાઈકોર્ટ સમક્ષ રજૂ થયેલા CCTV ફૂટેજમાં અરજદાર વકીલ તે સ્થળે અને તે સમયે હાજર જ ન હોવાનું સ્પષ્ટ થયું. પોતાનું નામ FIRમાં આવ્યાની જાણ થતાં જ એડવોકેટ કાગઝીએ પોલીસ કમિશનર અને તપાસ અધિકારી સમક્ષ લેખિત રજૂઆતો કરી CCTV ફૂટેજ તપાસવાની માંગ કરી હતી, અને બાદમાં હાઈકોર્ટના હસ્તક્ષેપથી એકત્ર કરાયેલા CCTV પુરાવાએ ફરિયાદીના મુખ્ય આક્ષેપને જ નકારી કાઢ્યો. પ્રોસિક્યુશન દ્વારા અરજદાર અને અન્ય આરોપીઓ વચ્ચે ગુનાહિત ષડયંત્ર રચાયું હોવાની દલીલ કરવામાં આવી હતી, જેના માટે એક આરોપી સાથે થયેલી ટેલિફોનિક વાતચીતનો પણ આધાર લેવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જે વ્યક્તિની તરફેણમાં વકીલ કોર્ટમાં હાજર રહે છે તેની સાથે સંપર્કમાં રહેવું અને કાનૂની ચર્ચા કરવી એ વકીલના વ્યવસાયનો સ્વાભાવિક ભાગ છે. માત્ર ફોન પર વાતચીત થઈ હોવાના આધારે ગુનાહિત કાવતરું રચાયું હોવાનું માનવું કાયદેસર નથી, કારણ કે વકીલ અને તેમના મુવક્કિલ વચ્ચેનો સંપર્ક પોતે કોઈ ગુનાનો પુરાવો બની શકતો નથી. હાઈકોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના બે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓનો આધાર લીધો. `P. Krishna Mohan Reddy v. State of Andhra Pradesh (2025)` કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પોલીસ સમક્ષ આરોપી દ્વારા આપવામાં આવેલ કબૂલાત પ્રકારનું નિવેદન અન્ય સહ-આરોપીને ફસાવવા માટે કાયદેસર પુરાવો બની શકતું નથી. તેમજ `Sajal Bose v. State of West Bengal (2026)` કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે નક્કી કરેલા ચાર તબક્કાના પરીક્ષણનો ઉલ્લેખ કરતાં હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે જ્યારે આરોપી દ્વારા રજૂ કરાયેલ પુરાવા નિર્વિવાદ અને વિશ્વસનીય હોય અને તે ફરિયાદના આક્ષેપોને સંપૂર્ણપણે ખોટા ઠેરવે ત્યારે હાઈકોર્ટને કાર્યવાહી રદ કરવાની સત્તા છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે ફરિયાદી પક્ષના આક્ષેપો અને સહ-આરોપીઓના નિવેદનો સિવાય અરજદારને ગુનાહિત ષડયંત્ર સાથે જોડતું કોઈ સ્વતંત્ર અથવા વિશ્વસનીય પુરાવું તપાસ દરમિયાન મળ્યું નથી, તેના વિરુદ્ધ, તપાસ એજન્સી દ્વારા જ એકત્ર કરાયેલા CCTV પુરાવા ફરિયાદીની વાતને ખોટી સાબિત કરે છે. આથી, હાઈકોર્ટે એડવોકેટ બિલાલ કાગઝી સામેની FIR અને તેની તમામ અનુસંગિક કાર્યવાહી રદ કરી છે. જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નિરીક્ષણો માત્ર અરજદાર વકીલ સુધી મર્યાદિત છે અને અન્ય આરોપીઓ સામેની તપાસ કે ટ્રાયલ પર તેની કોઈ અસર થશે નહીં. કાનૂની વર્તુળોમાં આ ચુકાદાને વકીલાતની સ્વતંત્રતા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાની પવિત્રતા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે વકીલને પોતાના વ્યાવસાયિક કર્તવ્યો બજાવવા બદલ ફોજદારી કેસોમાં ખોટી રીતે સંડોવી શકાય નહીં. આ નિર્ણય વકીલાતના વ્યવસાયને ડર, દબાણ અને બદનિયતીપૂર્ણ કાર્યવાહીથી સુરક્ષિત રાખવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક પગલું છે.

Jayesh Mevada

Press advisory અડાજણ, સુરત, ગુજરાત•

10 hrs ago

વકીલોને તેમના વ્યવસાયિક કર્તવ્યો બજાવતા રોકવા માટે ફોજદારી કાયદાનો ઉપયોગ થઈ શકતો નથી તેવો મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપતા ગુજરાત હાઈકોર્ટે એડવોકેટ બિલાલ ગુલામ રસૂલ કાગઝી સામે નોંધાયેલી ગંભીર ગુનાની FIR રદ કરી છે. ન્યાયમૂર્તિ પી. એમ. રાવલે પોતાના ચુકાદામાં નોંધ્યું કે અરજદાર વકીલને માત્ર તેઓ એક આરોપીની તરફેણમાં વકીલાત કરતા હોવાથી દબાણમાં લેવા અને તેમની વ્યાવસાયિક કામગીરી અટકાવવાના હેતુથી કેસમાં સંડોવવામાં આવ્યા હોવાનું પ્રથમ દ્રષ્ટિએ જણાય છે. કોર્ટે આવા સંજોગોમાં કાર્યવાહી ચાલુ રાખવી કાયદાની પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ ગણાવ્યો હતો. ફરિયાદ મુજબ, એડવોકેટ બિલાલ કાગઝીએ સુરત જિલ્લા કોર્ટના ત્રીજા માળે ફરિયાદીને ધમકી આપી હતી અને ત્યારબાદ અન્ય આરોપીઓએ હુમલો કર્યો હતો. જોકે, હાઈકોર્ટ સમક્ષ રજૂ થયેલા CCTV ફૂટેજમાં અરજદાર વકીલ તે સ્થળે અને તે સમયે હાજર જ ન હોવાનું સ્પષ્ટ થયું. પોતાનું નામ FIRમાં આવ્યાની જાણ થતાં જ એડવોકેટ કાગઝીએ પોલીસ કમિશનર અને તપાસ અધિકારી સમક્ષ લેખિત રજૂઆતો કરી CCTV ફૂટેજ તપાસવાની માંગ કરી હતી, અને બાદમાં હાઈકોર્ટના હસ્તક્ષેપથી એકત્ર કરાયેલા CCTV પુરાવાએ ફરિયાદીના મુખ્ય આક્ષેપને જ નકારી કાઢ્યો. પ્રોસિક્યુશન દ્વારા અરજદાર અને અન્ય આરોપીઓ વચ્ચે ગુનાહિત ષડયંત્ર રચાયું હોવાની દલીલ કરવામાં આવી હતી, જેના માટે એક આરોપી સાથે થયેલી ટેલિફોનિક વાતચીતનો પણ આધાર લેવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જે વ્યક્તિની તરફેણમાં વકીલ કોર્ટમાં હાજર રહે છે તેની સાથે સંપર્કમાં રહેવું અને કાનૂની ચર્ચા કરવી એ વકીલના વ્યવસાયનો સ્વાભાવિક ભાગ છે. માત્ર ફોન પર વાતચીત થઈ હોવાના આધારે ગુનાહિત કાવતરું રચાયું હોવાનું માનવું કાયદેસર નથી, કારણ કે વકીલ અને તેમના મુવક્કિલ વચ્ચેનો સંપર્ક પોતે કોઈ ગુનાનો પુરાવો બની શકતો નથી. હાઈકોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના બે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓનો આધાર લીધો. `P. Krishna Mohan Reddy v. State of Andhra Pradesh (2025)` કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પોલીસ સમક્ષ આરોપી દ્વારા આપવામાં આવેલ કબૂલાત પ્રકારનું નિવેદન અન્ય સહ-આરોપીને ફસાવવા માટે કાયદેસર પુરાવો બની શકતું નથી. તેમજ `Sajal Bose v. State of West Bengal (2026)` કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે નક્કી કરેલા ચાર તબક્કાના પરીક્ષણનો ઉલ્લેખ કરતાં હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે જ્યારે આરોપી દ્વારા રજૂ કરાયેલ પુરાવા નિર્વિવાદ અને વિશ્વસનીય હોય અને તે ફરિયાદના આક્ષેપોને સંપૂર્ણપણે ખોટા ઠેરવે ત્યારે હાઈકોર્ટને કાર્યવાહી રદ કરવાની સત્તા છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે ફરિયાદી પક્ષના આક્ષેપો અને સહ-આરોપીઓના નિવેદનો સિવાય અરજદારને ગુનાહિત ષડયંત્ર સાથે જોડતું કોઈ સ્વતંત્ર અથવા વિશ્વસનીય પુરાવું તપાસ દરમિયાન મળ્યું નથી, તેના વિરુદ્ધ, તપાસ એજન્સી દ્વારા જ એકત્ર કરાયેલા CCTV પુરાવા ફરિયાદીની વાતને ખોટી સાબિત કરે છે. આથી, હાઈકોર્ટે એડવોકેટ બિલાલ કાગઝી સામેની FIR અને તેની તમામ અનુસંગિક કાર્યવાહી રદ કરી છે. જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નિરીક્ષણો માત્ર અરજદાર વકીલ સુધી મર્યાદિત છે અને અન્ય આરોપીઓ સામેની તપાસ કે ટ્રાયલ પર તેની કોઈ અસર થશે નહીં. કાનૂની વર્તુળોમાં આ ચુકાદાને વકીલાતની સ્વતંત્રતા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાની પવિત્રતા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે વકીલને પોતાના વ્યાવસાયિક કર્તવ્યો બજાવવા બદલ ફોજદારી કેસોમાં ખોટી રીતે સંડોવી શકાય નહીં. આ નિર્ણય વકીલાતના વ્યવસાયને ડર, દબાણ અને બદનિયતીપૂર્ણ કાર્યવાહીથી સુરક્ષિત રાખવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક પગલું છે.