कोकणातील घरगुती खाणावळी बंद पडल्या तर कोकणी चवीचा ‘पर्यटन’ होणार बेरंग! हातावर पोट ठेवून व्यवसाय करणाऱ्या छोट्या व्यवसायांवर परवाना नियमांचा बोजा; हजारो कुटुंबांच्या उत्पन्नावर परिणामाची भीती रायगड समुद्रकिनारे, किल्ले आणि निसर्गरम्य ठिकाणांमुळे रायगड पर्यटकांचे आवडते ठिकाण बनले आहे. मात्र, रायगडच्या पर्यटनाची खरी ओळख निर्माण करणाऱ्या स्थानिक घरगुती खाणावळी सध्या अडचणीत सापडल्या आहेत. अन्न व औषध प्रशासनाकडून (एफडीए) परवाना तपासणीला वेग आल्याने अनेक छोट्या व्यावसायिकांमध्ये व्यवसाय बंद करण्याची चर्चा सुरू झाली आहे. या खाणावळी बंद पडल्यास त्याचा परिणाम केवळ व्यावसायिकांवर नव्हे, तर रायगडच्या पर्यटन अनुभवावर आणि स्थानिक अर्थचक्रावरही होण्याची शक्यता आहे. अलिबागपासून काशीद, मुरूड, श्रीवर्धन, हरिहरेश्वर, मांडवा आणि दिघीपर्यंत पर्यटनस्थळांच्या आसपास मोठ्या हॉटेल्ससोबतच असंख्य घरगुती खाणावळी पर्यटकांना सेवा देतात. स्थानिक घरातील महिलांकडून तयार केलेले मासळीचे पदार्थ, भाकरी, सोलकढी, कोकणी पद्धतीचे शाकाहारी पदार्थ आणि घरगुती जेवण पर्यटकांच्या पसंतीस उतरते. अनेक पर्यटक तर पर्यटनस्थळ पाहण्याबरोबरच ‘अस्सल कोकणी जेवण कुठे मिळते?’ याचाही शोध घेत असतात. या व्यवसायाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यामागे मोठी गुंतवणूक नसते. घरातील उपलब्ध जागा, स्वयंपाकघर आणि कुटुंबातील सदस्यांच्या मदतीने अनेकांनी हा व्यवसाय उभा केला आहे. पर्यटन हंगामात मिळणारे उत्पन्न कुटुंबाच्या आर्थिक गरजा भागविण्यासाठी महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे घरगुती खाणावळी हा केवळ खाद्य व्यवसाय नसून स्थानिकांना रोजगार आणि स्वयंरोजगार देणारे माध्यम बनले आहे. मात्र, अन्न व्यवसायासाठी आवश्यक असलेले परवाने, स्वच्छता निकष आणि अन्य नियमांची पूर्तता करताना छोट्या व्यावसायिकांची दमछाक होत आहे. नियमांचे पालन आवश्यक असले तरी परवाना प्रक्रियेबाबत पुरेशी माहिती नसल्याने अनेक व्यावसायिक अडचणीत येत असल्याचे सांगितले जाते. पर्यटनाच्या ‘लोकल टेस्ट’ला धोका? मोठ्या हॉटेल्सची संख्या वाढत असतानाच पर्यटकांना स्थानिक घरगुती खाद्यसंस्कृतीचा अनुभव देणाऱ्या छोट्या खाणावळींचे स्वतंत्र महत्त्व आहे. या खाणावळी कमी झाल्यास पर्यटकांना पारंपरिक कोकणी पदार्थांचे पर्याय कमी होण्याची शक्यता आहे. त्याचा अप्रत्यक्ष परिणाम मासळी विक्रेते, भाजीपाला विक्रेते, दूध उत्पादक, स्थानिक शेतकरी आणि इतर पुरवठादारांवरही होऊ शकतो. त्यामुळे एफडीएची तपासणी थांबविण्याची मागणी नसून, छोट्या व्यावसायिकांना नियम समजावून सांगत परवाना मिळविण्याची प्रक्रिया सुलभ करावी, अशी मागणी होत आहे. प्रथम मार्गदर्शन, त्यानंतर नियमभंग करणाऱ्यांवर कारवाई, अशी भूमिका घेतल्यास अन्नसुरक्षाही कायम राहील आणि रायगडच्या पर्यटनाची स्थानिक चवही टिकून राहील, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

Raigad news

अलिबाग, रायगड, महाराष्ट्र•

17 hrs ago

कोकणातील घरगुती खाणावळी बंद पडल्या तर कोकणी चवीचा ‘पर्यटन’ होणार बेरंग! हातावर पोट ठेवून व्यवसाय करणाऱ्या छोट्या व्यवसायांवर परवाना नियमांचा बोजा; हजारो कुटुंबांच्या उत्पन्नावर परिणामाची भीती रायगड समुद्रकिनारे, किल्ले आणि निसर्गरम्य ठिकाणांमुळे रायगड पर्यटकांचे आवडते ठिकाण बनले आहे. मात्र, रायगडच्या पर्यटनाची खरी ओळख निर्माण करणाऱ्या स्थानिक घरगुती खाणावळी सध्या अडचणीत सापडल्या आहेत. अन्न व औषध प्रशासनाकडून (एफडीए) परवाना तपासणीला वेग आल्याने अनेक छोट्या व्यावसायिकांमध्ये व्यवसाय बंद करण्याची चर्चा सुरू झाली आहे. या खाणावळी बंद पडल्यास त्याचा परिणाम केवळ व्यावसायिकांवर नव्हे, तर रायगडच्या पर्यटन अनुभवावर आणि स्थानिक अर्थचक्रावरही होण्याची शक्यता आहे. अलिबागपासून काशीद, मुरूड, श्रीवर्धन, हरिहरेश्वर, मांडवा आणि दिघीपर्यंत पर्यटनस्थळांच्या आसपास मोठ्या हॉटेल्ससोबतच असंख्य घरगुती खाणावळी पर्यटकांना सेवा

देतात. स्थानिक घरातील महिलांकडून तयार केलेले मासळीचे पदार्थ, भाकरी, सोलकढी, कोकणी पद्धतीचे शाकाहारी पदार्थ आणि घरगुती जेवण पर्यटकांच्या पसंतीस उतरते. अनेक पर्यटक तर पर्यटनस्थळ पाहण्याबरोबरच ‘अस्सल कोकणी जेवण कुठे मिळते?’ याचाही शोध घेत असतात. या व्यवसायाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यामागे मोठी गुंतवणूक नसते. घरातील उपलब्ध जागा, स्वयंपाकघर आणि कुटुंबातील सदस्यांच्या मदतीने अनेकांनी हा व्यवसाय उभा केला आहे. पर्यटन हंगामात मिळणारे उत्पन्न कुटुंबाच्या आर्थिक गरजा भागविण्यासाठी महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे घरगुती खाणावळी हा केवळ खाद्य व्यवसाय नसून स्थानिकांना रोजगार आणि स्वयंरोजगार देणारे माध्यम बनले आहे. मात्र, अन्न व्यवसायासाठी आवश्यक असलेले परवाने, स्वच्छता निकष आणि अन्य नियमांची पूर्तता करताना छोट्या व्यावसायिकांची दमछाक होत आहे. नियमांचे पालन आवश्यक असले

तरी परवाना प्रक्रियेबाबत पुरेशी माहिती नसल्याने अनेक व्यावसायिक अडचणीत येत असल्याचे सांगितले जाते. पर्यटनाच्या ‘लोकल टेस्ट’ला धोका? मोठ्या हॉटेल्सची संख्या वाढत असतानाच पर्यटकांना स्थानिक घरगुती खाद्यसंस्कृतीचा अनुभव देणाऱ्या छोट्या खाणावळींचे स्वतंत्र महत्त्व आहे. या खाणावळी कमी झाल्यास पर्यटकांना पारंपरिक कोकणी पदार्थांचे पर्याय कमी होण्याची शक्यता आहे. त्याचा अप्रत्यक्ष परिणाम मासळी विक्रेते, भाजीपाला विक्रेते, दूध उत्पादक, स्थानिक शेतकरी आणि इतर पुरवठादारांवरही होऊ शकतो. त्यामुळे एफडीएची तपासणी थांबविण्याची मागणी नसून, छोट्या व्यावसायिकांना नियम समजावून सांगत परवाना मिळविण्याची प्रक्रिया सुलभ करावी, अशी मागणी होत आहे. प्रथम मार्गदर्शन, त्यानंतर नियमभंग करणाऱ्यांवर कारवाई, अशी भूमिका घेतल्यास अन्नसुरक्षाही कायम राहील आणि रायगडच्या पर्यटनाची स्थानिक चवही टिकून राहील, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.