ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଗୃହ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା GARIMA (Scheme for Safety and Dignity of Core Sanitation Workers) ଯୋଜନା ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଏପରି ଉଦ୍ୟମ ଅଟେ। ଏହି ଯୋଜନାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି କୋର ସାନିଟେସନ୍ କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା। ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ନଗର ନିକାୟ (ULBs) ରେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି। GARIMA ଯୋଜନା ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯେଉଁମାନେ ସେପ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ, ଡ୍ରେନ୍, ସିୱର ଲାଇନ୍ ଓ ମଳ ପରିଚାଳନା ସହିତ ଜଡିତ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ କରନ୍ତି। ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି କର୍ମୀମାନେ ସାମାଜିକ ଅବହେଳା, କମ୍ ମଜୁରୀ ଓ ଜୀବନ ଜୋଖିମର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ, ଯାହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତଚାଳିତ ସଫେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବା, ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବା ସହିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବୀମା ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା। ଏହି ଯୋଜନାର ପ୍ରମୁଖ ବିଶେଷତା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ପଞ୍ଜୀକରଣ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ କୋର ସାନିଟେସନ୍ ୱର୍କର୍ (CSW) ମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି GARIMA ID ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ଲୋଭ୍ସ, ହେଲମେଟ୍, ମାସ୍କ, ଗମ୍ ବୁଟ୍, ସେଫ୍ଟି ବେଲ୍ଟ ଭଳି Personal Protective Equipment (PPE) ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ। ସେପ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ସିୱର ସଫେଇ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ କେବଳ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କର୍ମୀଙ୍କୁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫେଇ କାମ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ “GARIMA Griha” ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନେ ବିଶ୍ରାମ, ସ୍ନାନ, ପୋଷାକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସୁବିଧା ପାଇପାରିବେ। ଏହାସହ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା କାର୍ଯ୍ୟକୁ Skilled ଓ Highly Skilled ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ମଜୁରୀ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି ଏବଂ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ Risk ଓ Hardship Allowance ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୀମା, ଜୀବନ ବୀମା, ଅସୁସ୍ଥତା ଭତ୍ତା, ଅସକ୍ଷମତା ସହାୟତା, ବାସଗୃହ ଯୋଜନାର ଲାଭ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ସୁବିଧା ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର GARIMA ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ନୂତନ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ₹30 ଲକ୍ଷ କ୍ଷତିପୂରଣ, ₹10 ଲକ୍ଷ ଜୀବନ ବୀମା କଭର, PMAY (Urban) ଅଧୀନରେ ଘର, ବରିଷ୍ଠ କର୍ମୀଙ୍କୁ ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍ ପ୍ରଦାନ ଓ ଅଧିକ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ସୁବିଧା ବିସ୍ତାର ସାମିଲ ଅଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, GARIMA ଯୋଜନା କେବଳ ଏକ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ମାନବାଧିକାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବାର ଏକ ମଡେଲ୍। ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜନା ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂଆ ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହିତ ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ, ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଓ ମାନବିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହିତ ଦେଶରେ ଏକ ଆଦର୍ଶ ମଡେଲ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଶ୍ରମିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମ୍ମାନିତ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳୁଛି।

Sudhir Kumar Rout

Narasinghpur, Cuttack•

16 hrs ago

ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଗୃହ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା GARIMA (Scheme for Safety and Dignity of Core Sanitation Workers) ଯୋଜନା ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଏପରି ଉଦ୍ୟମ ଅଟେ। ଏହି ଯୋଜନାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି କୋର ସାନିଟେସନ୍ କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା। ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ନଗର ନିକାୟ (ULBs) ରେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି। GARIMA ଯୋଜନା ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯେଉଁମାନେ ସେପ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ, ଡ୍ରେନ୍, ସିୱର ଲାଇନ୍ ଓ ମଳ ପରିଚାଳନା ସହିତ ଜଡିତ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ କରନ୍ତି। ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି କର୍ମୀମାନେ ସାମାଜିକ ଅବହେଳା, କମ୍ ମଜୁରୀ ଓ ଜୀବନ ଜୋଖିମର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ, ଯାହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତଚାଳିତ ସଫେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବା, ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବା ସହିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବୀମା ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା। ଏହି ଯୋଜନାର ପ୍ରମୁଖ ବିଶେଷତା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ପଞ୍ଜୀକରଣ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ କୋର ସାନିଟେସନ୍ ୱର୍କର୍ (CSW) ମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି GARIMA ID ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ଲୋଭ୍ସ, ହେଲମେଟ୍, ମାସ୍କ, ଗମ୍ ବୁଟ୍, ସେଫ୍ଟି ବେଲ୍ଟ ଭଳି Personal Protective Equipment (PPE) ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ। ସେପ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ସିୱର ସଫେଇ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ କେବଳ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କର୍ମୀଙ୍କୁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫେଇ କାମ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ “GARIMA Griha” ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନେ ବିଶ୍ରାମ, ସ୍ନାନ, ପୋଷାକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସୁବିଧା ପାଇପାରିବେ। ଏହାସହ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା କାର୍ଯ୍ୟକୁ Skilled ଓ Highly Skilled ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ମଜୁରୀ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି ଏବଂ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ Risk ଓ Hardship Allowance ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୀମା, ଜୀବନ ବୀମା, ଅସୁସ୍ଥତା ଭତ୍ତା, ଅସକ୍ଷମତା ସହାୟତା, ବାସଗୃହ ଯୋଜନାର ଲାଭ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ସୁବିଧା ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର GARIMA ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ନୂତନ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ₹30 ଲକ୍ଷ କ୍ଷତିପୂରଣ, ₹10 ଲକ୍ଷ ଜୀବନ ବୀମା କଭର, PMAY (Urban) ଅଧୀନରେ ଘର, ବରିଷ୍ଠ କର୍ମୀଙ୍କୁ ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍ ପ୍ରଦାନ ଓ ଅଧିକ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ସୁବିଧା ବିସ୍ତାର ସାମିଲ ଅଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, GARIMA ଯୋଜନା କେବଳ ଏକ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀଙ୍କ ମାନବାଧିକାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବାର ଏକ ମଡେଲ୍। ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜନା ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂଆ ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହିତ ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ, ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଓ ମାନବିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହିତ ଦେଶରେ ଏକ ଆଦର୍ଶ ମଡେଲ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଶ୍ରମିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମ୍ମାନିତ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳୁଛି।