भारताची भूमी सूफी संत, औलिया आणि महात्मांची जन्मभूमी व कर्मभूमी असून, आजही त्यांच्या पवित्र स्थळांवर श्रद्धाळूंचा सागर पाहायला मिळतो. याच महान संतांमध्ये हजरत बाबा ताजुद्दीन रहमत अलैह यांचे नाव आदराने घेतले जाते. त्यांचा जन्म २१ जानेवारी १८६१ रोजी नागपूर जिल्ह्यातील कामठी तालुक्यात झाला होता. वयाच्या २० व्या वर्षी ते १८८१ मध्ये नागपूर रेजिमेंट १३ मध्ये सैन्यात भरती झाले. तीन वर्षांनी त्यांची तुकडी सागरकडे रवाना झाली, जिथे मद्रासी पलटणीचा तळ असताना बाबासाहेब चिश्ती पंथाचे महान संत हजरत दाऊद साहेब यांच्या सेवेत जाऊ लागले. याच टप्प्यावर त्यांच्या आयुष्यात मोठे वळण आले, ते ईश्वरभक्तीत पूर्णपणे लीन झाले आणि सैन्यातून राजीनामा देऊन सागरमध्ये वेड्यासारखे भटकू लागले. बाबासाहेबांचे वडील सय्यद बदरुद्दीन साहेब (जे सैन्यात सुभेदार होते) आणि आई मरियम बी साहेबा (ज्यांचे वडील मेजर शेख मीरांसाहेब मद्रासी पलटण क्रमांक ३२ मध्ये सुभेदार होते) यांच्या निधनानंतर त्यांचे पालनपोषण त्यांच्या आजीने केले. त्यांच्या वेडेपणाची लक्षणे पाहून आजी त्यांना सागरहून कामठीला घेऊन आल्या, जिथे सर्व प्रकारचे उपचार केले, पण वर्तनात बदल दिसला नाही. याच अवस्थेत त्यांनी कामठीत मुलांनी दगडफेक करत चार वर्षे काढली. आजीच्या निधनानंतर मामा अब्दुल रहमान साहेब त्यांना चांदा येथे घेऊन गेले, जिथे मामा वन विभागात नोकरी करत होते. त्यांनीही उपचार केले, पण काही परिणाम न झाल्याने त्यांना पुन्हा कामठीला सोडून दिले. कामठीत बाबासाहेबांच्या आध्यात्मिक शक्तीची सामान्य लोकांना जाणीव झाली आणि त्यांच्या चमत्कारांची चर्चा वेगाने पसरू लागली. एके दिवशी ते कामठी येथील युरोपियन क्लबसमोर उघड्या अंगाने उभे राहिले, ज्यामुळे त्रासलेल्या इंग्रज स्त्रियांनी पोलिसांना बोलावून त्यांना वेड्यांच्या इस्पितळात पाठवले. २६ ऑगस्ट १८९२ रोजी कामठी कॅन्टोनमेंट मॅजिस्ट्रेट आणि डिस्ट्रिक्ट मॅजिस्ट्रेट यांच्या आदेशाने बाबा ताजुद्दीन यांना इस्पितळात दाखल करण्यात आले, तेव्हा त्यांचे वय ३२ वर्षे, ७ महिने आणि ९ दिवस होते. १६ वर्षे वेड्यांच्या इस्पितळात राहूनही, बाबासाहेबांच्या चमत्कारांची चर्चा सुरू होती, आणि ते इस्पितळात असतानाही लोकांना बाहेर मोकळेपणाने फिरताना दिसत होते. २१ सप्टेंबर १९०८ रोजी नागपूरचे महाराजा श्रीमंत राजा बहादूर रघोजीराव भोसले यांनी २,००० रुपयांची रोख जामीन रक्कम भरून बाबासाहेबांना आपल्या सक्करदरा येथील राजवाड्याच्या लाल कोठीत आणले. त्यांनी एक बग्गी, सेवक व पैलवान तैनात करून स्वतःही बाबासाहेबांच्या सेवेत रमले. सक्करदरा येथील लाल कोठीत काही दिवस राहिल्यानंतर बाबासाहेब वाकी येथील पाटील काशीनाथ डहाके यांच्या निवासस्थानी राहू लागले. राजे रघोजीराव भोसले देखील बाबासाहेबांच्या दर्शनासाठी वाकीला येऊ-जाऊ लागले. ताजुद्दीनबाबांचे अंतिम स्थान सक्करदरा दरबारच ठरले. हजरत ताजुद्दीनबाबांचे निधन १७ ऑगस्ट १९२५ रोजी सक्करदरा दरबारातच झाले. सर्व भाविकांचे आणि राजे रघोजीराव भोसले यांचेही मत होते की, बाबांची समाधी सक्करदरा दरबारातच बांधावी. परंतु खटलेबाजा मुस्लिमांच्या हट्टामुळे समाधी मोठ्या ताजबागमध्येच बनवण्याची मागणी होती. अखेरीस १८ ऑगस्ट १९२५ रोजी रात्री १० वाजता ताजुद्दीनबाबांचा अंतिम संस्कार मोठ्या ताजबागमध्येच संपन्न झाला. सक्करदरा दरबार हा छोटा ताजबाग या नावाने ओळखला जातो. येथे हिंदू धर्मासोबतच सर्व धर्मांच्या भाविकांची बाबांच्या दर्शनासाठी गर्दी असते. या दरबारात ताजुद्दीनबाबांशी संबंधित काही वस्तूंचा संग्रह आहे. बाबासाहेबांची समाधी मोठ्या ताजबागमध्ये असली तरी त्यांचे खरे ठिकाण छोटा ताजबागच आहे, असा भाविकांचा दृढ विश्वास आहे. प्रत्येक गुरुवारी, छब्बीशीला आणि ताजुद्दीनबाबांच्या जयंती व पुण्यतिथीला येथे मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची रीघ लागते. मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची गर्दी असतानाही, येथील दरबाराचे व्यवस्थापन, देखभाल, नागरी सुविधा, वाहन पार्किंग, वाहतूक व्यवस्थापन, महाप्रसादालय, सुलभ शौचालये आणि पूजा साहित्य दुकानांचे योग्य व्यवस्थापन याचा खूप अभाव दिसतो. प्रत्येक गुरुवारी वाहतूक पोलिसांची कमतरता भाविकांना नेहमी जाणवते. नागपूर शहरातील अनेक धार्मिक स्थळांना राज्य सरकारने तीर्थक्षेत्र आणि पर्यटन क्षेत्र घोषित करून 'ब' श्रेणीचा दर्जा देऊन विकासासाठी कोट्यवधी रुपयांचे अनुदान दिले आहे. सूत्रांनुसार, मोठ्या ताजबागप्रमाणेच छोटा ताजबागलाही 'ब' श्रेणीचा दर्जा मिळाला आहे, परंतु हा दरबार मात्र गैरसोयींनी भरलेला आहे. काही वर्षांपूर्वी या दरबाराचे नूतनीकरण सुरू झाले होते, जे काही अंतर्गत कारणांमुळे कोरोनाकाळापूर्वीपासून पूर्णपणे बंद पडले आहे. आजही येथे अव्यवस्थेचे साम्राज्य आहे. हे ऐतिहासिक धार्मिक स्थळ खाजगी आहे की सार्वजनिक, आणि लाखो भाविकांनी अर्पण केलेली देणगी कोणाच्या अखत्यारीत आहे, अशी दुविधा भाविकांना सतावत आहे. दररोजच्या गर्दीनुसार ताजुद्दीनबाबांच्या दरबाराच्या नूतनीकरणासाठी तन-मन-धनाच्या शक्तीचा कोणताही अभाव नसतानाही, विकास कार्य कोणत्या कारणांमुळे थांबले आहे, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे. दरबाराचे जनक आणि राजे रघोजीराव भोसले यांचे वंशजही का असहाय झाले आहेत, आणि जर 'ब' श्रेणीचा दर्जा मिळाला असेल तर 'विकासाची गोटी' कुठे अडकली आहे, असे सवाल केले जात आहेत. सरकारची दुर्लक्ष आणि दरबार समितीची हलगर्जीपणा यामुळे ताजुद्दीनबाबांच्या अनुयायांना असह्य वेदना होत आहेत. संबंधित शासन-प्रशासन आणि दरबार समितीने या ऐतिहासिक दरबाराचे त्वरित नूतनीकरण करून भाविकांच्या श्रद्धा आणि भावनांचा योग्य सन्मान करावा, अशी सर्व भाविकांची मागणी आहे. लाखो भाविक आणि लोकप्रतिनिधी असूनही नागपूरच्या छोटा ताजबाग दरबाराच्या विकासाला लागलेले ग्रहण कायम आहे, ज्यामुळे ताजुद्दीनबाबांच्या ऐतिहासिक सक्करदरा दरबाराचा 'ब' श्रेणीचा दर्जाही संशयाच्या भोवऱ्यात आहे.

Kranti Surya Jyothi news wardha

Voice of people वर्धा, वर्धा, महाराष्ट्र•

9 hrs ago

भारताची भूमी सूफी संत, औलिया आणि महात्मांची जन्मभूमी व कर्मभूमी असून, आजही त्यांच्या पवित्र स्थळांवर श्रद्धाळूंचा सागर पाहायला मिळतो. याच महान संतांमध्ये हजरत बाबा ताजुद्दीन रहमत अलैह यांचे नाव आदराने घेतले जाते. त्यांचा जन्म २१ जानेवारी १८६१ रोजी नागपूर जिल्ह्यातील कामठी तालुक्यात झाला होता. वयाच्या २० व्या वर्षी ते १८८१ मध्ये नागपूर रेजिमेंट १३ मध्ये सैन्यात भरती झाले. तीन वर्षांनी त्यांची तुकडी सागरकडे रवाना झाली, जिथे मद्रासी पलटणीचा तळ असताना बाबासाहेब चिश्ती पंथाचे महान संत हजरत दाऊद साहेब यांच्या सेवेत जाऊ लागले. याच टप्प्यावर त्यांच्या आयुष्यात मोठे वळण आले, ते ईश्वरभक्तीत पूर्णपणे लीन झाले आणि सैन्यातून राजीनामा देऊन सागरमध्ये वेड्यासारखे भटकू लागले. बाबासाहेबांचे वडील सय्यद बदरुद्दीन साहेब (जे सैन्यात सुभेदार होते) आणि आई मरियम बी साहेबा (ज्यांचे वडील मेजर शेख मीरांसाहेब मद्रासी पलटण क्रमांक ३२ मध्ये सुभेदार होते) यांच्या निधनानंतर त्यांचे पालनपोषण त्यांच्या आजीने केले. त्यांच्या वेडेपणाची लक्षणे पाहून आजी त्यांना सागरहून कामठीला घेऊन आल्या, जिथे सर्व प्रकारचे उपचार केले, पण वर्तनात बदल दिसला नाही. याच अवस्थेत त्यांनी कामठीत मुलांनी दगडफेक करत चार वर्षे काढली. आजीच्या निधनानंतर मामा अब्दुल रहमान साहेब त्यांना चांदा येथे घेऊन गेले, जिथे मामा वन विभागात नोकरी करत होते. त्यांनीही उपचार केले, पण काही परिणाम न झाल्याने त्यांना पुन्हा कामठीला सोडून दिले. कामठीत बाबासाहेबांच्या आध्यात्मिक शक्तीची सामान्य लोकांना जाणीव झाली आणि त्यांच्या चमत्कारांची चर्चा वेगाने पसरू लागली. एके दिवशी ते कामठी येथील युरोपियन क्लबसमोर उघड्या अंगाने उभे राहिले, ज्यामुळे त्रासलेल्या इंग्रज स्त्रियांनी पोलिसांना बोलावून त्यांना वेड्यांच्या इस्पितळात पाठवले. २६ ऑगस्ट १८९२ रोजी कामठी कॅन्टोनमेंट मॅजिस्ट्रेट आणि डिस्ट्रिक्ट मॅजिस्ट्रेट यांच्या आदेशाने बाबा ताजुद्दीन यांना इस्पितळात दाखल करण्यात आले, तेव्हा त्यांचे वय ३२ वर्षे, ७ महिने आणि ९ दिवस होते. १६ वर्षे वेड्यांच्या इस्पितळात राहूनही, बाबासाहेबांच्या चमत्कारांची चर्चा सुरू होती, आणि ते इस्पितळात असतानाही लोकांना बाहेर मोकळेपणाने फिरताना दिसत होते. २१ सप्टेंबर १९०८ रोजी नागपूरचे महाराजा श्रीमंत राजा बहादूर रघोजीराव भोसले यांनी २,००० रुपयांची रोख जामीन रक्कम भरून बाबासाहेबांना आपल्या सक्करदरा येथील राजवाड्याच्या लाल कोठीत आणले. त्यांनी एक बग्गी, सेवक व पैलवान तैनात करून स्वतःही बाबासाहेबांच्या सेवेत रमले. सक्करदरा येथील लाल कोठीत काही दिवस राहिल्यानंतर बाबासाहेब वाकी येथील पाटील काशीनाथ डहाके यांच्या निवासस्थानी राहू लागले. राजे रघोजीराव भोसले देखील बाबासाहेबांच्या दर्शनासाठी वाकीला येऊ-जाऊ लागले. ताजुद्दीनबाबांचे अंतिम स्थान सक्करदरा दरबारच ठरले. हजरत ताजुद्दीनबाबांचे निधन १७ ऑगस्ट १९२५ रोजी सक्करदरा दरबारातच झाले. सर्व भाविकांचे आणि राजे रघोजीराव भोसले यांचेही मत होते की, बाबांची समाधी सक्करदरा दरबारातच बांधावी. परंतु खटलेबाजा मुस्लिमांच्या हट्टामुळे समाधी मोठ्या ताजबागमध्येच बनवण्याची मागणी होती. अखेरीस १८ ऑगस्ट १९२५ रोजी रात्री १० वाजता ताजुद्दीनबाबांचा अंतिम संस्कार मोठ्या ताजबागमध्येच संपन्न झाला. सक्करदरा दरबार हा छोटा ताजबाग या नावाने ओळखला जातो. येथे हिंदू धर्मासोबतच सर्व धर्मांच्या भाविकांची बाबांच्या दर्शनासाठी गर्दी असते. या दरबारात ताजुद्दीनबाबांशी संबंधित काही वस्तूंचा संग्रह आहे. बाबासाहेबांची समाधी मोठ्या ताजबागमध्ये असली तरी त्यांचे खरे ठिकाण छोटा ताजबागच आहे, असा भाविकांचा दृढ विश्वास आहे. प्रत्येक गुरुवारी, छब्बीशीला आणि ताजुद्दीनबाबांच्या जयंती व पुण्यतिथीला येथे मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची रीघ लागते. मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची गर्दी असतानाही, येथील दरबाराचे व्यवस्थापन, देखभाल, नागरी सुविधा, वाहन पार्किंग, वाहतूक व्यवस्थापन, महाप्रसादालय, सुलभ शौचालये आणि पूजा साहित्य दुकानांचे योग्य व्यवस्थापन याचा खूप अभाव दिसतो. प्रत्येक गुरुवारी वाहतूक पोलिसांची कमतरता भाविकांना नेहमी जाणवते. नागपूर शहरातील अनेक धार्मिक स्थळांना राज्य सरकारने तीर्थक्षेत्र आणि पर्यटन क्षेत्र घोषित करून 'ब' श्रेणीचा दर्जा देऊन विकासासाठी कोट्यवधी रुपयांचे अनुदान दिले आहे. सूत्रांनुसार, मोठ्या ताजबागप्रमाणेच छोटा ताजबागलाही 'ब' श्रेणीचा दर्जा मिळाला आहे, परंतु हा दरबार मात्र गैरसोयींनी भरलेला आहे. काही वर्षांपूर्वी या दरबाराचे नूतनीकरण सुरू झाले होते, जे काही अंतर्गत कारणांमुळे कोरोनाकाळापूर्वीपासून पूर्णपणे बंद पडले आहे. आजही येथे अव्यवस्थेचे साम्राज्य आहे. हे ऐतिहासिक धार्मिक स्थळ खाजगी आहे की सार्वजनिक, आणि लाखो भाविकांनी अर्पण केलेली देणगी कोणाच्या अखत्यारीत आहे, अशी दुविधा भाविकांना सतावत आहे. दररोजच्या गर्दीनुसार ताजुद्दीनबाबांच्या दरबाराच्या नूतनीकरणासाठी तन-मन-धनाच्या शक्तीचा कोणताही अभाव नसतानाही, विकास कार्य कोणत्या कारणांमुळे थांबले आहे, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे. दरबाराचे जनक आणि राजे रघोजीराव भोसले यांचे वंशजही का असहाय झाले आहेत, आणि जर 'ब' श्रेणीचा दर्जा मिळाला असेल तर 'विकासाची गोटी' कुठे अडकली आहे, असे सवाल केले जात आहेत. सरकारची दुर्लक्ष आणि दरबार समितीची हलगर्जीपणा यामुळे ताजुद्दीनबाबांच्या अनुयायांना असह्य वेदना होत आहेत. संबंधित शासन-प्रशासन आणि दरबार समितीने या ऐतिहासिक दरबाराचे त्वरित नूतनीकरण करून भाविकांच्या श्रद्धा आणि भावनांचा योग्य सन्मान करावा, अशी सर्व भाविकांची मागणी आहे. लाखो भाविक आणि लोकप्रतिनिधी असूनही नागपूरच्या छोटा ताजबाग दरबाराच्या विकासाला लागलेले ग्रहण कायम आहे, ज्यामुळे ताजुद्दीनबाबांच्या ऐतिहासिक सक्करदरा दरबाराचा 'ब' श्रेणीचा दर्जाही संशयाच्या भोवऱ्यात आहे.