दरवर्षी ३१ मे रोजी संपूर्ण जगभर 'जागतिक तंबाखूमुक्त दिन' साजरा केला जातो, ज्याची सुरुवात १९८७ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) केली होती. तंबाखूमुळे होणारे मृत्यू, गंभीर आजार आणि त्याचे सामाजिक-आर्थिक दुष्परिणाम याविषयी जनजागृती निर्माण करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. यावर्षी जागतिक आरोग्य संघटनेने "आकर्षणाचा मुखवटा हटवा – निकोटीन आणि तंबाखू व्यसनाला प्रत्युत्तर द्या" ही संकल्पना जाहीर केली असून, तंबाखू आणि निकोटीन उद्योगांचे बदलणारे डावपेच उघड करण्यावर भर दिला आहे, विशेषतः तरुण पिढीला, म्हणजेच किशोरवयीन मुलांना व्यसनाच्या विळख्यात कसे ओढले जात आहे, यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. भारतातही या निमित्ताने तंबाखूमुक्ती शिबिरे, शाळा-महाविद्यालयांमधील जनजागृती कार्यक्रम आणि कर्करोग तपासणी मोहिमा राबवल्या जातात. गेल्या काही दशकांत पारंपरिक तंबाखू सेवनात घट झाली असली तरी, तंबाखू उद्योगाने आपली उत्पादने बदलली आहेत. आता ई-सिगारेट, व्हेपिंग डिव्हाईस, निकोटीन पाऊच आणि सिंथेटिक निकोटीन यांसारखी उत्पादने 'स्टायलिश', 'सुरक्षित' किंवा 'मॉडर्न' पर्याय म्हणून बाजारात आणली जात आहेत. आकर्षक फ्लेवर्स, चमकदार पॅकेजिंग, सोशल मीडियावरील जाहिराती आणि आधुनिकतेचा खोटा आभास निर्माण करून तरुण पिढीला जाणीवपूर्वक व्यसनाच्या दिशेने ढकलले जात आहे. प्रत्यक्षात ही नवी उत्पादनेही तितकीच व्यसनाधीन करणारी आणि आरोग्यासाठी घातक आहेत. जगभरातील १३ ते १५ वर्षे वयोगटातील सुमारे ४ कोटी मुले किमान एका तंबाखू उत्पादनाचा वापर करत असून, यातील अनेक मुले ई-सिगारेट आणि व्हेपिंगकडे आकर्षित होत आहेत, ही बाब अत्यंत चिंताजनक आहे. तंबाखूमुळे दरवर्षी जगभरात ८० लाखांहून अधिक लोकांचा मृत्यू होतो, तर भारतात दरवर्षी सुमारे १३.५ लाख लोक तंबाखूमुळे आपला जीव गमावतात, म्हणजे दररोज ३७०० पेक्षा जास्त आणि दर तासाला जवळपास १५४ मृत्यू होतात. ही परिस्थिती अत्यंत गंभीर असून, तंबाखूमुळे होणारा मृत्यूदर पूर्णपणे टाळता येण्यासारखा आहे. यासाठी कठोर धोरणात्मक उपाययोजना, तंबाखू नियंत्रण कायद्यांची प्रभावी अंमलबजावणी आणि समाजामध्ये व्यापक जनजागृती आवश्यक आहे. याच संदर्भात, यावर्षीच्या संकल्पनेनुसार ई-सिगारेट आणि नवीन निकोटीन उत्पादनांवर कठोर नियंत्रण, युवकांना आकर्षित करणाऱ्या जाहिरातींवर बंदी, डिजिटल माध्यमांतील तंबाखू प्रचार रोखणे आणि युवकांमध्ये योग्य जनजागृती करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. निकोटीन हे अत्यंत व्यसनाधीन रसायन आहे, जे मेंदूत डोपामाइन तयार करून तात्पुरता आनंद देतो आणि हळूहळू सवयीचे व्यसनात रूपांतर होते. मित्रांचा दबाव, चुकीची संगत, सोशल मीडियाचा प्रभाव, मानसिक ताणतणाव आणि समाजातील काही गैरसमज यामुळे अनेक तरुण तंबाखूकडे वळतात, कारण "व्यसनाची सुरुवात कुतूहलातून होते, पण शेवट आयुष्य उद्ध्वस्त करण्यात होतो." तंबाखू सोडणे कठीण असले तरी योग्य समुपदेशन, इच्छाशक्ती, कुटुंबाचा पाठिंबा आणि वैद्यकीय मदतीने ते शक्य आहे. निकोटीन रिप्लेसमेंट थेरपी, डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधोपचार, सपोर्ट ग्रुप, नियमित व्यायाम आणि सकारात्मक जीवनशैली यातून तंबाखूमुक्त जीवन मिळवता येते. या तंबाखूच्या महामारीचा अंत करून पुढील पिढीसाठी तंबाखूमुक्त आणि निकोटीनमुक्त भविष्य घडवणे अत्यंत गरजेचे आहे. पालकांनीही आपल्या मुलांच्या मित्रपरिवाराकडे, मोबाईल वापराकडे आणि बदलत्या वर्तनाकडे काळजीपूर्वक लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. वेळेवर समुपदेशन आणि भावनिक आधार मिळाल्यास अनेक तरुण व्यसनाच्या मार्गावर जाण्यापासून वाचू शकतात. लेखिका डॅा. किर्ती राजकुमार आंधळकर, सहायक प्राध्यापिका, यशवंतराव चव्हाण डेंटल कॅालेज, अहिल्यानगर यांच्या मते, जनतेने तंबाखू सेवन बंद करण्याचा पक्का निर्धार करावा आणि पालकांनी आपल्या मुलांना व्यसनापासून वाचवण्यासाठी योग्य तो मानसिक, शारीरिक, भावनिक, आर्थिक आधार द्यावा.

कर्जत लाईव्ह

Advertising agency कर्जत, अहमदनगर, महाराष्ट्र•

9 hrs ago

दरवर्षी ३१ मे रोजी संपूर्ण जगभर 'जागतिक तंबाखूमुक्त दिन' साजरा केला जातो, ज्याची सुरुवात १९८७ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) केली होती. तंबाखूमुळे होणारे मृत्यू, गंभीर आजार आणि त्याचे सामाजिक-आर्थिक दुष्परिणाम याविषयी जनजागृती निर्माण करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. यावर्षी जागतिक आरोग्य संघटनेने "आकर्षणाचा मुखवटा हटवा – निकोटीन आणि तंबाखू व्यसनाला प्रत्युत्तर द्या" ही संकल्पना जाहीर केली असून, तंबाखू आणि निकोटीन उद्योगांचे बदलणारे डावपेच उघड करण्यावर भर दिला आहे, विशेषतः तरुण पिढीला, म्हणजेच किशोरवयीन मुलांना व्यसनाच्या विळख्यात कसे ओढले जात आहे, यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. भारतातही या निमित्ताने तंबाखूमुक्ती शिबिरे, शाळा-महाविद्यालयांमधील जनजागृती कार्यक्रम आणि कर्करोग तपासणी मोहिमा राबवल्या जातात. गेल्या काही दशकांत पारंपरिक तंबाखू सेवनात घट झाली असली तरी, तंबाखू उद्योगाने आपली उत्पादने बदलली आहेत. आता ई-सिगारेट, व्हेपिंग डिव्हाईस, निकोटीन पाऊच आणि सिंथेटिक निकोटीन यांसारखी उत्पादने 'स्टायलिश', 'सुरक्षित' किंवा 'मॉडर्न' पर्याय म्हणून बाजारात आणली जात आहेत. आकर्षक फ्लेवर्स, चमकदार पॅकेजिंग, सोशल मीडियावरील जाहिराती आणि आधुनिकतेचा खोटा आभास निर्माण करून तरुण पिढीला जाणीवपूर्वक व्यसनाच्या दिशेने ढकलले जात आहे. प्रत्यक्षात ही नवी उत्पादनेही तितकीच व्यसनाधीन करणारी आणि आरोग्यासाठी घातक आहेत. जगभरातील १३ ते १५ वर्षे वयोगटातील सुमारे ४ कोटी मुले किमान एका तंबाखू उत्पादनाचा वापर करत असून, यातील अनेक मुले ई-सिगारेट आणि व्हेपिंगकडे आकर्षित होत आहेत, ही बाब अत्यंत चिंताजनक आहे. तंबाखूमुळे दरवर्षी जगभरात ८० लाखांहून अधिक लोकांचा मृत्यू होतो, तर भारतात दरवर्षी सुमारे १३.५ लाख लोक तंबाखूमुळे आपला जीव गमावतात, म्हणजे दररोज ३७०० पेक्षा जास्त आणि दर तासाला जवळपास १५४ मृत्यू होतात. ही परिस्थिती अत्यंत गंभीर असून, तंबाखूमुळे होणारा मृत्यूदर पूर्णपणे टाळता येण्यासारखा आहे. यासाठी कठोर धोरणात्मक उपाययोजना, तंबाखू नियंत्रण कायद्यांची प्रभावी अंमलबजावणी आणि समाजामध्ये व्यापक जनजागृती आवश्यक आहे. याच संदर्भात, यावर्षीच्या संकल्पनेनुसार ई-सिगारेट आणि नवीन निकोटीन उत्पादनांवर कठोर नियंत्रण, युवकांना आकर्षित करणाऱ्या जाहिरातींवर बंदी, डिजिटल माध्यमांतील तंबाखू प्रचार रोखणे आणि युवकांमध्ये योग्य जनजागृती करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. निकोटीन हे अत्यंत व्यसनाधीन रसायन आहे, जे मेंदूत डोपामाइन तयार करून तात्पुरता आनंद देतो आणि हळूहळू सवयीचे व्यसनात रूपांतर होते. मित्रांचा दबाव, चुकीची संगत, सोशल मीडियाचा प्रभाव, मानसिक ताणतणाव आणि समाजातील काही गैरसमज यामुळे अनेक तरुण तंबाखूकडे वळतात, कारण "व्यसनाची सुरुवात कुतूहलातून होते, पण शेवट आयुष्य उद्ध्वस्त करण्यात होतो." तंबाखू सोडणे कठीण असले तरी योग्य समुपदेशन, इच्छाशक्ती, कुटुंबाचा पाठिंबा आणि वैद्यकीय मदतीने ते शक्य आहे. निकोटीन रिप्लेसमेंट थेरपी, डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधोपचार, सपोर्ट ग्रुप, नियमित व्यायाम आणि सकारात्मक जीवनशैली यातून तंबाखूमुक्त जीवन मिळवता येते. या तंबाखूच्या महामारीचा अंत करून पुढील पिढीसाठी तंबाखूमुक्त आणि निकोटीनमुक्त भविष्य घडवणे अत्यंत गरजेचे आहे. पालकांनीही आपल्या मुलांच्या मित्रपरिवाराकडे, मोबाईल वापराकडे आणि बदलत्या वर्तनाकडे काळजीपूर्वक लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. वेळेवर समुपदेशन आणि भावनिक आधार मिळाल्यास अनेक तरुण व्यसनाच्या मार्गावर जाण्यापासून वाचू शकतात. लेखिका डॅा. किर्ती राजकुमार आंधळकर, सहायक प्राध्यापिका, यशवंतराव चव्हाण डेंटल कॅालेज, अहिल्यानगर यांच्या मते, जनतेने तंबाखू सेवन बंद करण्याचा पक्का निर्धार करावा आणि पालकांनी आपल्या मुलांना व्यसनापासून वाचवण्यासाठी योग्य तो मानसिक, शारीरिक, भावनिक, आर्थिक आधार द्यावा.