पॅंथर पत्रकार चंद्रकांत जगधने यांनी मातंग समाजाला कमी लेखणाऱ्या आणि सोशल मीडियावर अपमानास्पद टीका करणाऱ्यांना रोखठोक, आक्रमक आणि थेट जबाब दिला आहे. ते म्हणतात की, त्यांच्या थुंकीने सूर्य विझत नाही आणि त्यांच्या ट्रोलिंगने मातंग समाजाचा विद्रोह संपत नाही. महाराष्ट्राच्या भूमीत मातंग समाज हजारो वर्षे अपमान, संघर्ष आणि वंचितता सोसूनही कधीही झुकला नाही, संपला नाही. याच समाजावर आज काही 'बांडगुळं' सोशल मीडियातून विखार ओकत, चिखल फेकत आणि महापुरुषांच्या नावाने शिव्या देत आहेत, ज्यांचे हे धाडस त्यांना महागात पडेल, असा इशारा जगधने यांनी दिला आहे. जगधने यांनी मातंग समाजाच्या इतिहासाची मांडणी करताना सांगितले की, हजारो वर्षांपूर्वी या समाजाला जाणीवपूर्वक गावाबाहेर ढकलले गेले, विहिरीचे पाणी नाकारले, मंदिरात प्रवेश नाकारला, शाळेत बसण्याचा हक्क हिरावून घेतला गेला. हे 'नशीब' म्हणून स्वीकारण्याऐवजी, मातंग समाजाने त्यावर पाय रोवून आपले नशीब स्वतःच घडवण्याचे ठरवले. ढोल वाजवणाऱ्या या समाजाने क्रांतीचा नगारा वाजवला आणि चपला शिवणाऱ्यांनी स्वाभिमानाचा मार्ग तयार केला. गावाच्या वेशीबाहेर राहूनही त्यांनी इतिहासात मध्यवर्ती स्थान निर्माण केले. या इतिहासात लहुजी वस्ताद साळवे यांचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावे लागते. इ.स. १८१४ मध्ये पुण्यात जन्मलेल्या लहुजींनी मातंग, महार, चांभार समाजातील तरुणांना मल्लविद्या, दांडपट्टा, लाठीकाठी शिकवून त्यांच्या हातात ताकद दिली. त्यांनी 'जो लढतो तोच जगतो' हा क्रांतिकारी विचार दिला आणि महात्मा जोतिराव फुले यांना घडवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी इंग्रजांविरुद्धही लढा दिला आणि उमाजी नाईक यांच्यासोबत काम केले, असे नमूद करत जगधने यांनी लहुजींच्या तालमीतून निघालेल्या एका मुठीचा तडाखा सहन करण्याची ताकद ट्रोल्समध्ये नसल्याचे म्हटले आहे. पुढे, इ.स. १८५५ साली मुक्ता साळवे नावाच्या मातंग समाजातील अल्पवयीन मुलीने 'मांग महाराच्या दुःखाविषयी विचार' हा निबंध लिहून सामाजिक भूकंपात घडवला. सावित्रीबाई फुले यांच्या शाळेत शिकलेल्या मुक्ताबाईंनी 'आम्ही माणसं नाहीत का, आमच्या पोरांना शाळेत का जाऊ द्यायचं नाही?' असे प्रश्न विचारून महाराष्ट्राच्या सामाजिक इतिहासाला वेगळे वळण दिले. त्यांना महाराष्ट्रातील पहिल्या दलित स्त्रीवादी लेखिका म्हणून जगधने यांनी गौरवले. लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे हे शाळेची पायरी चढले नसतानाही, त्यांच्या कथा, कादंबऱ्या, तमाशा आणि पोवाड्यांमधून त्यांनी कामगार, शेतमजूर आणि दलितांची वेदना जगासमोर आणली. 'जग बदल घालूनी घाव, सांगून गेले मज भीमराव' हा विचार मांडत त्यांनी बाबासाहेबांच्या विचारांची मशाल पुढे नेली. रशियासह जगाचे दौरे करून आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर उभे राहिलेले अण्णाभाऊ हे मातंग समाजाच्या बुद्धिमत्तेचा पुरावा असल्याचे जगधने यांनी सांगितले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी सुरू केलेल्या इ.स. १९३० च्या नाशिक काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रहात हजारो मातंग स्त्री-पुरुष आघाडीवर होते. लाठ्या खाल्ल्या, अटक सहन केल्या, पण माघार घेतली नाही. मंदिरात प्रवेश मिळाल्यानंतर साठे आडनावाच्या एका मातंग महिलेने पहिल्यांदा मंदिरात पाऊल टाकून हजारो वर्षांच्या अपमानाला उत्तर दिले, असेही जगधने यांनी म्हटले आहे. मराठवाडा विद्यापीठ नामांतराच्या लढ्यात पोचिराम कांबळे आणि त्यांचा मुलगा चंदर कांबळे यांनी रक्त सांडले. शाहीर विठ्ठल उमाप यांनी जय भीम म्हणत अखेरचा श्वास घेतला, असे हे बलिदान आणि संघर्ष जगधने यांनी अधोरेखित केले. महाड सत्याग्रह, गोलमेज परिषद, संविधान सभा या सर्व टप्प्यांवर मातंग समाजाने बाबासाहेबांना निष्ठेने साथ दिली. बाबासाहेबांनी दिलेल्या संविधानातून मातंग समाजाला हक्क, आरक्षण आणि समानतेचे वचन मिळाले, ज्याच्या रक्षणासाठी समाज आजही उभा आहे. आज सोशल मीडियावर मातंग समाजावर चिखल फेकणाऱ्यांना जगधने यांनी थेट आव्हान दिले आहे की, त्यांचे स्वतःचे योगदान काय आहे. ज्यांच्याकडे इतिहास नसतो, तेच दुसऱ्यांच्या इतिहासावर घाण फेकतात, असे ते म्हणतात. मातंग समाज जो लढा लढत आहे, तो भीक मागण्याचा नसून, संविधानाने मिळालेल्या हक्कांचा लढा आहे – आरक्षण, शिक्षण आणि समानता हे हक्क आहेत, दया नाही. मातंग समाज एकत्र, जागा आणि संघटित झाल्यास त्यांची 'दुकाने' बंद पडतील या भीतीपोटीच काही लोक चिखलफेक करत आहेत. आपल्या मातंग बांधवांना आणि भगिनींना जगधने यांनी ट्रोलिंगकडे लक्ष न देण्याचे आवाहन केले आहे. 'शिका, संघटित व्हा आणि लढा' हा संदेश देत त्यांनी लहुजी, मुक्ताबाई, अण्णाभाऊ आणि बाबासाहेब यांनी दिलेले विचार वाया न घालवण्याचे सांगितले आहे. हा लढा संविधानिक आणि न्याय्य असून थांबणार नाही, असा इशारा देत जगधने यांनी मातंग समाज हा आंबेडकरी चळवळीचा श्वास, विद्रोहाची आग आणि स्वाभिमानाची तलवार असल्याचे म्हटले आहे, जी आज, उद्या आणि कायमच चमकत राहील.

पत्रकार, चंद्रकांत जगधने

राहुरी, अहमदनगर, महाराष्ट्र•

17 hrs ago

पॅंथर पत्रकार चंद्रकांत जगधने यांनी मातंग समाजाला कमी लेखणाऱ्या आणि सोशल मीडियावर अपमानास्पद टीका करणाऱ्यांना रोखठोक, आक्रमक आणि थेट जबाब दिला आहे. ते म्हणतात की, त्यांच्या थुंकीने सूर्य विझत नाही आणि त्यांच्या ट्रोलिंगने मातंग समाजाचा विद्रोह संपत नाही. महाराष्ट्राच्या भूमीत मातंग समाज हजारो वर्षे अपमान, संघर्ष आणि वंचितता सोसूनही कधीही झुकला नाही, संपला नाही. याच समाजावर आज काही 'बांडगुळं' सोशल मीडियातून विखार ओकत, चिखल फेकत आणि महापुरुषांच्या नावाने शिव्या देत आहेत, ज्यांचे हे धाडस त्यांना महागात पडेल, असा इशारा जगधने यांनी दिला आहे. जगधने यांनी मातंग समाजाच्या इतिहासाची मांडणी करताना सांगितले की, हजारो वर्षांपूर्वी या समाजाला जाणीवपूर्वक गावाबाहेर ढकलले गेले, विहिरीचे पाणी नाकारले, मंदिरात प्रवेश नाकारला, शाळेत बसण्याचा हक्क हिरावून घेतला गेला. हे 'नशीब' म्हणून स्वीकारण्याऐवजी, मातंग समाजाने त्यावर पाय रोवून आपले नशीब स्वतःच घडवण्याचे ठरवले. ढोल वाजवणाऱ्या या समाजाने क्रांतीचा नगारा वाजवला आणि चपला शिवणाऱ्यांनी स्वाभिमानाचा मार्ग तयार केला. गावाच्या वेशीबाहेर राहूनही त्यांनी इतिहासात मध्यवर्ती स्थान निर्माण केले. या इतिहासात लहुजी वस्ताद साळवे यांचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावे लागते. इ.स. १८१४ मध्ये पुण्यात जन्मलेल्या लहुजींनी मातंग, महार, चांभार समाजातील तरुणांना मल्लविद्या, दांडपट्टा, लाठीकाठी शिकवून त्यांच्या हातात ताकद दिली. त्यांनी 'जो लढतो तोच जगतो' हा क्रांतिकारी विचार दिला आणि महात्मा जोतिराव फुले यांना घडवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी इंग्रजांविरुद्धही लढा दिला आणि उमाजी नाईक यांच्यासोबत काम केले, असे नमूद करत जगधने यांनी लहुजींच्या तालमीतून निघालेल्या एका मुठीचा तडाखा सहन करण्याची ताकद ट्रोल्समध्ये नसल्याचे म्हटले आहे. पुढे, इ.स. १८५५ साली मुक्ता साळवे नावाच्या मातंग समाजातील अल्पवयीन मुलीने 'मांग महाराच्या दुःखाविषयी विचार' हा निबंध लिहून सामाजिक भूकंपात घडवला. सावित्रीबाई फुले यांच्या शाळेत शिकलेल्या मुक्ताबाईंनी 'आम्ही माणसं नाहीत का, आमच्या पोरांना शाळेत का जाऊ द्यायचं नाही?' असे प्रश्न विचारून महाराष्ट्राच्या सामाजिक इतिहासाला वेगळे वळण दिले. त्यांना महाराष्ट्रातील पहिल्या दलित स्त्रीवादी लेखिका म्हणून जगधने यांनी गौरवले. लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे हे शाळेची पायरी चढले नसतानाही, त्यांच्या कथा, कादंबऱ्या, तमाशा आणि पोवाड्यांमधून त्यांनी कामगार, शेतमजूर आणि दलितांची वेदना जगासमोर आणली. 'जग बदल घालूनी घाव, सांगून गेले मज भीमराव' हा विचार मांडत त्यांनी बाबासाहेबांच्या विचारांची मशाल पुढे नेली. रशियासह जगाचे दौरे करून आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर उभे राहिलेले अण्णाभाऊ हे मातंग समाजाच्या बुद्धिमत्तेचा पुरावा असल्याचे जगधने यांनी सांगितले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी सुरू केलेल्या इ.स. १९३० च्या नाशिक काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रहात हजारो मातंग स्त्री-पुरुष आघाडीवर होते. लाठ्या खाल्ल्या, अटक सहन केल्या, पण माघार घेतली नाही. मंदिरात प्रवेश मिळाल्यानंतर साठे आडनावाच्या एका मातंग महिलेने पहिल्यांदा मंदिरात पाऊल टाकून हजारो वर्षांच्या अपमानाला उत्तर दिले, असेही जगधने यांनी म्हटले आहे. मराठवाडा विद्यापीठ नामांतराच्या लढ्यात पोचिराम कांबळे आणि त्यांचा मुलगा चंदर कांबळे यांनी रक्त सांडले. शाहीर विठ्ठल उमाप यांनी जय भीम म्हणत अखेरचा श्वास घेतला, असे हे बलिदान आणि संघर्ष जगधने यांनी अधोरेखित केले. महाड सत्याग्रह, गोलमेज परिषद, संविधान सभा या सर्व टप्प्यांवर मातंग समाजाने बाबासाहेबांना निष्ठेने साथ दिली. बाबासाहेबांनी दिलेल्या संविधानातून मातंग समाजाला हक्क, आरक्षण आणि समानतेचे वचन मिळाले, ज्याच्या रक्षणासाठी समाज आजही उभा आहे. आज सोशल मीडियावर मातंग समाजावर चिखल फेकणाऱ्यांना जगधने यांनी थेट आव्हान दिले आहे की, त्यांचे स्वतःचे योगदान काय आहे. ज्यांच्याकडे इतिहास नसतो, तेच दुसऱ्यांच्या इतिहासावर घाण फेकतात, असे ते म्हणतात. मातंग समाज जो लढा लढत आहे, तो भीक मागण्याचा नसून, संविधानाने मिळालेल्या हक्कांचा लढा आहे – आरक्षण, शिक्षण आणि समानता हे हक्क आहेत, दया नाही. मातंग समाज एकत्र, जागा आणि संघटित झाल्यास त्यांची 'दुकाने' बंद पडतील या भीतीपोटीच काही लोक चिखलफेक करत आहेत. आपल्या मातंग बांधवांना आणि भगिनींना जगधने यांनी ट्रोलिंगकडे लक्ष न देण्याचे आवाहन केले आहे. 'शिका, संघटित व्हा आणि लढा' हा संदेश देत त्यांनी लहुजी, मुक्ताबाई, अण्णाभाऊ आणि बाबासाहेब यांनी दिलेले विचार वाया न घालवण्याचे सांगितले आहे. हा लढा संविधानिक आणि न्याय्य असून थांबणार नाही, असा इशारा देत जगधने यांनी मातंग समाज हा आंबेडकरी चळवळीचा श्वास, विद्रोहाची आग आणि स्वाभिमानाची तलवार असल्याचे म्हटले आहे, जी आज, उद्या आणि कायमच चमकत राहील.