ସନ୍ଥ କବି ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନୀ :- ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ କେବଳ ଜଣେ କବି ନଥିଲେ, ବରଂ ଜଣେ ମହାନ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ "ମହିମା ଧର୍ମ"ର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ। ସନ୍ଥ କବି ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନୀ :- ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ କେବଳ ଜଣେ କବି ନଥିଲେ, ବରଂ ଜଣେ ମହାନ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ "ମହିମା ଧର୍ମ"ର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଏବଂ କିଛି ଅଜଣା ତଥ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମ୍ଭାବତଃ ୧୮୫୦ ମସିହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ରେଢ଼ାଖୋଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ କନ୍ଧ ଜାତିର ଏକ ଦରିଦ୍ର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ସେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରଦୃଷ୍ଟି ଏତେ ପ୍ରଖର ଥିଲା ଯେ ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରୁଥିଲେ। ମହିମା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୋଡ଼ ଥିଲା ମହିମା ଗୋସାଇଁଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ। କୁହାଯାଏ,ଭୀମ ଭୋଇ ଏକ ଗାତ (କୂପ) ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ସମୟରେ ମହିମା ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦେଖାଇଥିଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ମହିମା ଧର୍ମର ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି"ଶୂନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ"ଙ୍କ ଉପାସନା ଓ ଜାତିପ୍ରଥା ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି ଓ ଦର୍ଶନ :- ସେ ଜଣେ ଆଶୁକବି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କର କିଛି ପ୍ରମୁଖ ରଚନା ହେଲା: ସ୍ତୁତି ଚିନ୍ତାମଣି :- ଏହା ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ପୁସ୍ତକ। ବ୍ରହ୍ମ ନିରୂପଣ ଗୀତା ନିର୍ବେଦ ସାଧନା ଭଜନମାଳା :- ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦଟି ହେଉଛି: - "ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆରତ ଦୁଃଖ ଅପ୍ରମିତ ଦେଖୁ ଦେଖୁ କେବା ସହୁ,ମୋ ଜୀବନ ପଛେ ନର୍କେ ପଡ଼ିଥାଉ ଜଗତ ଉଦ୍ଧାର ହେଉ ।"ଏହି ପଦଟି ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାନବବାଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଦର୍ଶନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର କାନ୍ଥରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଜଣା ତଥ୍ୟ (Unknown Facts) ଶ୍ରୁତିଲିଖନ :- ଭୀମ ଭୋଇ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିବାରୁ ସେ ନିଜେ ଲେଖୁ ନଥିଲେ। ସେ ମୁଖରେ ପଦ କହୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପ୍ରମୁଖ ଶିଷ୍ୟ ତାହାକୁ ତାଳପତ୍ରରେ ଲେଖି ରଖୁଥିଲେ। କୂପ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ :- ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ,ସେ ଯେତେବେଳେ କୂଅ ଭିତରେ ପଡ଼ିଥିଲେ,ସେତେବେଳେ ସେ କାହାର ସାହାଯ୍ୟ ନେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର ନକରିଛନ୍ତି, ସେ ପଦାକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଅଭିଯାନ :- କୁହାଯାଏ ଯେ ସେ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ବିରୋଧରେ ଥିଲେ। ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ ସେ ଏକଦା ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ସେ ସମୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ମହିଳା ଶିଷ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ :- ସେ ସମୟରେ ସମାଜରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଗୌଣ ଥିବା ବେଳେ,ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମହିଳାମାନେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଭକ୍ତି ଓ ସାଧନା କରୁଥିଲେ। ଶେଷ ଜୀବନ :- ଭୀମ ଭୋଇ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଖଲିଆପାଲିଠାରେ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଏକ ସମାଧି ପୀଠ ରହିଛି, ଯାହା ଆଜି ମହିମା ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ। ଭୀମ ଭୋଇ କେବଳ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ କବି ନୁହନ୍ତି,ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେମୀ ସନ୍ଥ, ଯିଏ "ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜକୁ ନର୍କକୁ ଠେଲିଦେବାକୁ" ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଦର୍ଶନ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ,ଏହାକୁ ଯେତେ ଆଲୋଚନା କଲେ ମଧ୍ୟ କମ ହେବ। ତାଙ୍କ ଜୀବନର କିଛି ବିଶେଷ ଦିଗ,ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ରହସ୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ୧. ଅନ୍ଧତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ତରଦୃଷ୍ଟିର ରହସ୍ୟ :- ଲୋକପ୍ରବାଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଭୀମ ଭୋଇ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ନଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ ମହିମା ଗୋସାଇଁଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପରେ,ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କଲେ,ସେ ନିଜେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ ଯେ "ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ପାପ-ପୁଣ୍ୟ ଭରା ଦୃଶ୍ୟ ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।"ଏହା ପରେ ସେ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ ବୋଲି କେତେକ ଭକ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ ସେ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ। ୨. ଖଲିଆପାଲି ଆଶ୍ରମ ଓ ସାଂଗଠନିକ ଶକ୍ତି :- ଭୀମ ଭୋଇ କେବଳ ଭଜନ ଗାଉ ନଥିଲେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁରର ଖଲିଆପାଲିଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ "ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସମାଜ" ଗଠନ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଜାତିବାଦ ଚରମ ସୀମାରେ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚଣ୍ଡାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ବସି ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏହା ସେତେବେଳର ରକ୍ଷଣଶୀଳ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା। ୩. "ସାହିତ୍ୟିକ ଚମତ୍କାର" - ୪ ଜଣ ଲେଖକଙ୍କ କାହାଣୀ :- ଭୀମ ଭୋଇ ଏକ ସମୟରେ ଚାରି ଜଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କବିତା ବା ଭଜନ ଡାକୁଥିଲେ। ସେ ଜଣକ ପରେ ଜଣକୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପଦ କହୁଥିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଯେ,ଚାରୋଟି ଯାକ ରଚନାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଥିଲା,ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି ହେଉନଥିଲା। ଏହା ତାଙ୍କର ଅଲୌକିକ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ପରିଚୟ ଦିଏ। ୪. ଭୀମ ଭୋଇ ଓ ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ :- ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଘର ବାହାରକୁ ଆସିବାକୁ ଅନୁମତି ନଥିଲା,ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କର ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ଶୁଭଦ୍ରା ନାମ୍ନୀ ଦୁଇଜଣ ମହିଳା ଶିଷ୍ୟା (ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ମାନସ କନ୍ୟା ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ) ଆଶ୍ରମ ପରିଚାଳନାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମାଜକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ। ୫. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ମାନବବାଦର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର :- ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ସେ ରାଜା କିମ୍ବା ଜମିଦାରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଖୋଲାଖୋଲି ଲେଖୁଥିଲେ। ସେ କହୁଥିଲେ"ରାଜନୀତି କଲେ ରାଜା,ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳିବେ କିପରି? "ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରଜାଙ୍କ ସେବା କରିବା,ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ସେ ସମୟରେ ଅତି ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା। ଅଜଣା ତଥ୍ୟ (Hidden Facts): ଭୋଜନ ବିଧି :- ଭୀମ ଭୋଇ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଭୋଜନ କରିବା ଅନୁଚିତ। ଏହା ଆଜିକାଲିର ବିଜ୍ଞାନ ସହ ମଧ୍ୟ ମେଳ ଖାଉଛି। ମହିମା ଧର୍ମର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭାବ :- ଆଜି ଆମେରିକା, ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ରୁଷ ଭଳି ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଗବେଷଣା ଚାଲିଛି। ତାଙ୍କୁ "The Prophet of Mahima Dharma" କୁହାଯାଏ। ସମାଧି ପ୍ରଥା :- ମହିମା ଧର୍ମୀମାନେ ମୃତଦେହକୁ ପୋଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ,ବରଂ ସମାଧି ଦିଅନ୍ତି। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ସମାଧି ଖଲିଆପାଲିରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି,ଯେଉଁଠାରେ ଅଖଣ୍ଡ ଜ୍ୟୋତି ଜଳୁଛି। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନର ଆହୁରି ଅନେକ ରହସ୍ୟମୟ ଏବଂ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଦିଗ ରହିଛି,ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ମିଳିନଥାଏ। ଏଠାରେ ସେହି ଅଜଣା ତଥ୍ୟ (Unknown Facts) ଏବଂ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ସୂଚନା :- ୧. ସଂଗ୍ରାମ ଓ ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦ (Social Boycott) ଭୀମ ଭୋଇ ଯେତେବେଳେ ମହିମା ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କଲେ,ସେତେବେଳେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାଜ ଓ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ଅଜଣା ତଥ୍ୟ :- ତାଙ୍କୁ ଜାତିରୁ ବାସନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅନେକ ଥର ତାଙ୍କ ଉପରକୁ ଆକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ବି ହାର ମାନି ନଥିଲେ। ସେ କହୁଥିଲେ, "ଜାତି ଅପେକ୍ଷା ମଣିଷ ବଡ଼।"ତାଙ୍କୁ "ବିପ୍ଳବୀ ସନ୍ଥ"କହିବା ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ୨. ଲେଖନ ଶୈଳୀ ଓ 'ଭଣିତା'ର ରହସ୍ୟ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଜନ ବା ଜଣାଣ ଶେଷରେ "ଭଣେ ଭୀମ ଭୋଇ" ବା "କହେ ଭୀମ ଭୋଇ"ଲେଖାଥାଏ। ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ :- ସେ ନିଜ ନାମ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ? ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି,ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ ରଚନାକୁ ମହିମା ଧର୍ମର କହି ଚଳାଇ ଦେଉଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସେ ନିଜର ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାଷା ଓ ଶୈଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସତ୍ୟର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାୟ ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ହଜାର ହଜାର ଭଜନ ରହିଛି। ୩. ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସହ ସମ୍ପର୍କ :- ଅନେକ ଭାବନ୍ତି ଭୀମ ଭୋଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିରୋଧୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ସେ 'ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ'ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା 'ଶୂନ୍ୟବ୍ରହ୍ମ'ଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଅଭିଯାନ :- ୧୮୮୧ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରାୟ ୧୫-୨୦ ଜଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତି ରୂପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଏବଂ "ନିରାକାର ଭକ୍ତି" ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା। ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ସେତେବେଳେ ପୋଲିସ କେସ୍ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା,ଯାହାର ରେକର୍ଡ ଏବେ ବି ପୁରୀ ଗେଜେଟିୟରରେ ଅଛି। ୪. ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନର ସମନ୍ୱୟ :- ଭୀମ ଭୋଇ ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା "ଷଡ଼ଚକ୍ର" ଏବଂ "କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତି" ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ବିଶେଷତ୍ୱ :- ଜଣେ ପାଠ ପଢ଼ିନଥିବା ଆଦିବାସୀ ଯୁବକ କିପରି ମଣିଷ ଶରୀରର ଜଟିଳ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଏତେ ଗଭୀର ତଥ୍ୟ ଦେଇପାରିଲେ, ତାହା ଆଜି ବି ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାର୍ଶନିକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ "ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସିକ୍ରେଟିସ୍" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ୫. ଖଲିଆପାଲିର ଅଖଣ୍ଡ ଧୂନି :- ଖଲିଆପାଲି ଆଶ୍ରମରେ ଏକ 'ଧୂନି' (ନିଆଁ) ଜଳୁଛି, ଯାହା ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେବି ଲିଭିନାହିଁ। ବିଶ୍ୱାସ :- ଏହି ଧୂନିର ପାଉଁଶକୁ ମହିମା ଧର୍ମୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରତୀକ ପ୍ରଦାନ କରେ ଯେ, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ କେବେ ବି ଲିଭିବ ନାହିଁ। ୬. କନ୍ଧ ଜାତିର ଗୌରବ :- ଭୀମ ଭୋଇ କନ୍ଧ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ,ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ଉଚ୍ଚବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ହେୟ ଜ୍ଞାନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଲେ ଯେ "ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଜାତିର ଗୋଲାମ ନୁହେଁ।" ସେ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଏକ ନୂଆ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ବିରଳ ତଥ୍ୟ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ କେବେବି ମହିମା ଗୋସାଇଁଙ୍କ ଛବି ଆଙ୍କିବାକୁ ଦେଇନଥିଲେ, କାରଣ ମହିମା ଧର୍ମ ନିରାକାର (No image) ପୂଜାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ। ଆଜି ବି ମହିମା ଗାଦିରେ କୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତି ନାହିଁ,କେବଳ ଶୂନ୍ୟକୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ।

Tapasdas 6372788705

ସାମ୍ବାଦିକ Dhenkanal Sadar, Odisha•

4 hrs ago

ସନ୍ଥ କବି ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନୀ :- ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ କେବଳ ଜଣେ କବି ନଥିଲେ, ବରଂ ଜଣେ ମହାନ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ "ମହିମା ଧର୍ମ"ର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ। ସନ୍ଥ କବି ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନୀ :- ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ କେବଳ ଜଣେ କବି ନଥିଲେ, ବରଂ ଜଣେ ମହାନ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ "ମହିମା ଧର୍ମ"ର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଏବଂ କିଛି ଅଜଣା ତଥ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମ୍ଭାବତଃ ୧୮୫୦ ମସିହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ରେଢ଼ାଖୋଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ କନ୍ଧ ଜାତିର ଏକ ଦରିଦ୍ର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ସେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରଦୃଷ୍ଟି ଏତେ ପ୍ରଖର ଥିଲା ଯେ ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରୁଥିଲେ। ମହିମା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୋଡ଼ ଥିଲା ମହିମା ଗୋସାଇଁଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ। କୁହାଯାଏ,ଭୀମ ଭୋଇ ଏକ ଗାତ (କୂପ) ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ସମୟରେ ମହିମା ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦେଖାଇଥିଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ମହିମା ଧର୍ମର ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି"ଶୂନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ"ଙ୍କ ଉପାସନା ଓ ଜାତିପ୍ରଥା ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି ଓ ଦର୍ଶନ :- ସେ ଜଣେ ଆଶୁକବି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କର କିଛି ପ୍ରମୁଖ ରଚନା ହେଲା: ସ୍ତୁତି ଚିନ୍ତାମଣି :- ଏହା ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ପୁସ୍ତକ। ବ୍ରହ୍ମ ନିରୂପଣ ଗୀତା ନିର୍ବେଦ ସାଧନା ଭଜନମାଳା :- ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦଟି ହେଉଛି: - "ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆରତ ଦୁଃଖ ଅପ୍ରମିତ ଦେଖୁ ଦେଖୁ କେବା ସହୁ,ମୋ ଜୀବନ ପଛେ ନର୍କେ ପଡ଼ିଥାଉ ଜଗତ ଉଦ୍ଧାର ହେଉ ।"ଏହି ପଦଟି ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାନବବାଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଦର୍ଶନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର କାନ୍ଥରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଜଣା ତଥ୍ୟ (Unknown Facts) ଶ୍ରୁତିଲିଖନ :- ଭୀମ ଭୋଇ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିବାରୁ ସେ ନିଜେ ଲେଖୁ ନଥିଲେ। ସେ ମୁଖରେ ପଦ କହୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପ୍ରମୁଖ ଶିଷ୍ୟ ତାହାକୁ ତାଳପତ୍ରରେ ଲେଖି ରଖୁଥିଲେ। କୂପ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ :- ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ,ସେ ଯେତେବେଳେ କୂଅ ଭିତରେ ପଡ଼ିଥିଲେ,ସେତେବେଳେ ସେ କାହାର ସାହାଯ୍ୟ ନେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର ନକରିଛନ୍ତି, ସେ ପଦାକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଅଭିଯାନ :- କୁହାଯାଏ ଯେ ସେ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ବିରୋଧରେ ଥିଲେ। ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ ସେ ଏକଦା ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ସେ ସମୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ମହିଳା ଶିଷ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ :- ସେ ସମୟରେ ସମାଜରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଗୌଣ ଥିବା ବେଳେ,ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମହିଳାମାନେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଭକ୍ତି ଓ ସାଧନା କରୁଥିଲେ। ଶେଷ ଜୀବନ :- ଭୀମ ଭୋଇ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଖଲିଆପାଲିଠାରେ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଏକ ସମାଧି ପୀଠ ରହିଛି, ଯାହା ଆଜି ମହିମା ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ। ଭୀମ ଭୋଇ କେବଳ ଜଣେ

ଓଡ଼ିଆ କବି ନୁହନ୍ତି,ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେମୀ ସନ୍ଥ, ଯିଏ "ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜକୁ ନର୍କକୁ ଠେଲିଦେବାକୁ" ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଦର୍ଶନ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ,ଏହାକୁ ଯେତେ ଆଲୋଚନା କଲେ ମଧ୍ୟ କମ ହେବ। ତାଙ୍କ ଜୀବନର କିଛି ବିଶେଷ ଦିଗ,ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ରହସ୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ୧. ଅନ୍ଧତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ତରଦୃଷ୍ଟିର ରହସ୍ୟ :- ଲୋକପ୍ରବାଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଭୀମ ଭୋଇ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ନଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ ମହିମା ଗୋସାଇଁଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପରେ,ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସେହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କଲେ,ସେ ନିଜେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ ଯେ "ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ପାପ-ପୁଣ୍ୟ ଭରା ଦୃଶ୍ୟ ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।"ଏହା ପରେ ସେ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ ବୋଲି କେତେକ ଭକ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ ସେ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ। ୨. ଖଲିଆପାଲି ଆଶ୍ରମ ଓ ସାଂଗଠନିକ ଶକ୍ତି :- ଭୀମ ଭୋଇ କେବଳ ଭଜନ ଗାଉ ନଥିଲେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁରର ଖଲିଆପାଲିଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ "ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସମାଜ" ଗଠନ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଜାତିବାଦ ଚରମ ସୀମାରେ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚଣ୍ଡାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ବସି ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏହା ସେତେବେଳର ରକ୍ଷଣଶୀଳ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା। ୩. "ସାହିତ୍ୟିକ ଚମତ୍କାର" - ୪ ଜଣ ଲେଖକଙ୍କ କାହାଣୀ :- ଭୀମ ଭୋଇ ଏକ ସମୟରେ ଚାରି ଜଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କବିତା ବା ଭଜନ ଡାକୁଥିଲେ। ସେ ଜଣକ ପରେ ଜଣକୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପଦ କହୁଥିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଯେ,ଚାରୋଟି ଯାକ ରଚନାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଥିଲା,ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି ହେଉନଥିଲା। ଏହା ତାଙ୍କର ଅଲୌକିକ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ପରିଚୟ ଦିଏ। ୪. ଭୀମ ଭୋଇ ଓ ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ :- ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଘର ବାହାରକୁ ଆସିବାକୁ ଅନୁମତି ନଥିଲା,ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କର ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ଶୁଭଦ୍ରା ନାମ୍ନୀ ଦୁଇଜଣ ମହିଳା ଶିଷ୍ୟା (ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ମାନସ କନ୍ୟା ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ) ଆଶ୍ରମ ପରିଚାଳନାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମାଜକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ। ୫. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ମାନବବାଦର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର :- ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ସେ ରାଜା କିମ୍ବା ଜମିଦାରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଖୋଲାଖୋଲି ଲେଖୁଥିଲେ। ସେ କହୁଥିଲେ"ରାଜନୀତି କଲେ ରାଜା,ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳିବେ କିପରି? "ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରଜାଙ୍କ ସେବା କରିବା,ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ସେ ସମୟରେ ଅତି ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା। ଅଜଣା ତଥ୍ୟ (Hidden Facts): ଭୋଜନ ବିଧି :- ଭୀମ ଭୋଇ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଭୋଜନ କରିବା ଅନୁଚିତ। ଏହା ଆଜିକାଲିର ବିଜ୍ଞାନ ସହ ମଧ୍ୟ ମେଳ ଖାଉଛି। ମହିମା ଧର୍ମର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭାବ :- ଆଜି ଆମେରିକା, ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ରୁଷ ଭଳି ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଗବେଷଣା ଚାଲିଛି। ତାଙ୍କୁ "The Prophet of Mahima Dharma" କୁହାଯାଏ। ସମାଧି ପ୍ରଥା :- ମହିମା ଧର୍ମୀମାନେ ମୃତଦେହକୁ ପୋଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ,ବରଂ ସମାଧି ଦିଅନ୍ତି। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ସମାଧି ଖଲିଆପାଲିରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି,ଯେଉଁଠାରେ ଅଖଣ୍ଡ ଜ୍ୟୋତି

ଜଳୁଛି। ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନର ଆହୁରି ଅନେକ ରହସ୍ୟମୟ ଏବଂ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଦିଗ ରହିଛି,ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ମିଳିନଥାଏ। ଏଠାରେ ସେହି ଅଜଣା ତଥ୍ୟ (Unknown Facts) ଏବଂ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ସୂଚନା :- ୧. ସଂଗ୍ରାମ ଓ ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦ (Social Boycott) ଭୀମ ଭୋଇ ଯେତେବେଳେ ମହିମା ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କଲେ,ସେତେବେଳେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାଜ ଓ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ଅଜଣା ତଥ୍ୟ :- ତାଙ୍କୁ ଜାତିରୁ ବାସନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅନେକ ଥର ତାଙ୍କ ଉପରକୁ ଆକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ବି ହାର ମାନି ନଥିଲେ। ସେ କହୁଥିଲେ, "ଜାତି ଅପେକ୍ଷା ମଣିଷ ବଡ଼।"ତାଙ୍କୁ "ବିପ୍ଳବୀ ସନ୍ଥ"କହିବା ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ୨. ଲେଖନ ଶୈଳୀ ଓ 'ଭଣିତା'ର ରହସ୍ୟ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଜନ ବା ଜଣାଣ ଶେଷରେ "ଭଣେ ଭୀମ ଭୋଇ" ବା "କହେ ଭୀମ ଭୋଇ"ଲେଖାଥାଏ। ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ :- ସେ ନିଜ ନାମ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ? ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି,ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ ରଚନାକୁ ମହିମା ଧର୍ମର କହି ଚଳାଇ ଦେଉଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସେ ନିଜର ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାଷା ଓ ଶୈଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସତ୍ୟର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାୟ ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ହଜାର ହଜାର ଭଜନ ରହିଛି। ୩. ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସହ ସମ୍ପର୍କ :- ଅନେକ ଭାବନ୍ତି ଭୀମ ଭୋଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିରୋଧୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ସେ 'ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ'ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା 'ଶୂନ୍ୟବ୍ରହ୍ମ'ଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଅଭିଯାନ :- ୧୮୮୧ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରାୟ ୧୫-୨୦ ଜଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ପୁରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତି ରୂପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଏବଂ "ନିରାକାର ଭକ୍ତି" ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା। ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ସେତେବେଳେ ପୋଲିସ କେସ୍ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା,ଯାହାର ରେକର୍ଡ ଏବେ ବି ପୁରୀ ଗେଜେଟିୟରରେ ଅଛି। ୪. ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନର ସମନ୍ୱୟ :- ଭୀମ ଭୋଇ ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା "ଷଡ଼ଚକ୍ର" ଏବଂ "କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତି" ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ବିଶେଷତ୍ୱ :- ଜଣେ ପାଠ ପଢ଼ିନଥିବା ଆଦିବାସୀ ଯୁବକ କିପରି ମଣିଷ ଶରୀରର ଜଟିଳ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଏତେ ଗଭୀର ତଥ୍ୟ ଦେଇପାରିଲେ, ତାହା ଆଜି ବି ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାର୍ଶନିକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ "ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସିକ୍ରେଟିସ୍" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ୫. ଖଲିଆପାଲିର ଅଖଣ୍ଡ ଧୂନି :- ଖଲିଆପାଲି ଆଶ୍ରମରେ ଏକ 'ଧୂନି' (ନିଆଁ) ଜଳୁଛି, ଯାହା ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେବି ଲିଭିନାହିଁ। ବିଶ୍ୱାସ :- ଏହି ଧୂନିର ପାଉଁଶକୁ ମହିମା ଧର୍ମୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରତୀକ ପ୍ରଦାନ କରେ ଯେ, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ କେବେ ବି ଲିଭିବ ନାହିଁ। ୬. କନ୍ଧ ଜାତିର ଗୌରବ :- ଭୀମ ଭୋଇ କନ୍ଧ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ,ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ଉଚ୍ଚବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ହେୟ ଜ୍ଞାନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଲେ ଯେ "ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଜାତିର ଗୋଲାମ ନୁହେଁ।" ସେ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଏକ ନୂଆ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ବିରଳ ତଥ୍ୟ :- ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ କେବେବି ମହିମା ଗୋସାଇଁଙ୍କ ଛବି ଆଙ୍କିବାକୁ ଦେଇନଥିଲେ, କାରଣ ମହିମା ଧର୍ମ ନିରାକାର (No image) ପୂଜାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ। ଆଜି ବି ମହିମା ଗାଦିରେ କୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତି ନାହିଁ,କେବଳ ଶୂନ୍ୟକୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ।