रेअर-अर्थशिवाय धावणार ट्रॅक्शन मोटर! व्हीएनआयटीचे ‘वंदे भारत’साठी मोठे संशोधन; २३० किलोवॅटपेक्षा अधिक क्षमतेचे डिझाइन विकसित नागपूर, ता. १५ : महागड्या आणि पर्यावरणासाठी आव्हानात्मक ठरणाऱ्या रेअर-अर्थ चुंबकांना पर्याय देणारी ट्रॅक्शन मोटर विकसित करण्याच्या दिशेने व्हीएनआयटी नागपूरने महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. ‘वंदे भारत’सारख्या वेगवान रेल्वेसाठी आवश्यक असलेल्या ट्रॅक्शन मोटरीचे २३० किलोवॅटपेक्षा अधिक क्षमतेचे डिझाइन व्हीएनआयटीच्या संशोधकांनी विकसित केले आहे. त्यामुळे रेल्वे आणि इलेक्ट्रिक वाहन क्षेत्रात परदेशी स्रोतांवरील दुर्मिळ खनिजांच्या अवलंबित्वाला पर्याय मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. इलेक्ट्रिक वाहने आणि औद्योगिक मोटरीमध्ये शक्तिशाली चुंबकांसाठी निओडायमियमसारख्या रेअर-अर्थ खनिजांचा वापर केला जातो. मात्र, त्यांचा वाढता खर्च, मर्यादित पुरवठा आणि उत्खननामुळे निर्माण होणारी पर्यावरणीय आव्हाने लक्षात घेता पर्यायी तंत्रज्ञानाची गरज निर्माण झाली आहे. इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंग विभागातील प्राध्यापक डॉ. रितेश कुमार केशरी यांच्या नेतृत्वाखालील पथक गेल्या ११ वर्षांपासून रेअर-अर्थ चुंबकविरहित ‘सिन्क्रोनस रिलक्टन्स मोटर’ (एसवायएन-आरएम) आणि फेराइट-साहाय्यित एसवायएन-आरएम तंत्रज्ञानावर संशोधन करीत आहे. ट्सुयो मॅन्युफॅक्चरिंग प्रायव्हेट लिमिटेड आणि कमिन्स इंडिया यांच्या सहकार्याने तंत्रज्ञानाच्या औद्योगिक उत्पादनाच्या दिशेने काम सुरू आहे. या मोटरीची कमाल कार्यक्षमता सुमारे ९७ टक्के, कमाल वेग ४८०० आरपीएम, तर पुनरुत्पादक ब्रेकिंगद्वारे २७ टक्के ऊर्जा पुनर्प्राप्ती साध्य झाली आहे. रेल्वे क्षेत्रातील वापरासाठी संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्थेच्या निकषांनुसार डिझाइनचे मूल्यांकन करण्यात आले आहे.

Cb

नागपूर (शहरी), नागपूर, महाराष्ट्र•

22 hrs ago

रेअर-अर्थशिवाय धावणार ट्रॅक्शन मोटर! व्हीएनआयटीचे ‘वंदे भारत’साठी मोठे संशोधन; २३० किलोवॅटपेक्षा अधिक क्षमतेचे डिझाइन विकसित नागपूर, ता. १५ : महागड्या आणि पर्यावरणासाठी आव्हानात्मक ठरणाऱ्या रेअर-अर्थ चुंबकांना पर्याय देणारी ट्रॅक्शन मोटर विकसित करण्याच्या दिशेने व्हीएनआयटी नागपूरने महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. ‘वंदे भारत’सारख्या वेगवान रेल्वेसाठी आवश्यक असलेल्या ट्रॅक्शन मोटरीचे २३० किलोवॅटपेक्षा अधिक क्षमतेचे डिझाइन व्हीएनआयटीच्या संशोधकांनी विकसित केले आहे. त्यामुळे रेल्वे आणि इलेक्ट्रिक वाहन क्षेत्रात परदेशी स्रोतांवरील दुर्मिळ खनिजांच्या अवलंबित्वाला पर्याय मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. इलेक्ट्रिक वाहने आणि औद्योगिक मोटरीमध्ये शक्तिशाली चुंबकांसाठी निओडायमियमसारख्या रेअर-अर्थ खनिजांचा वापर केला जातो. मात्र, त्यांचा वाढता खर्च, मर्यादित पुरवठा आणि उत्खननामुळे निर्माण होणारी पर्यावरणीय आव्हाने लक्षात घेता पर्यायी तंत्रज्ञानाची गरज निर्माण झाली आहे. इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंग विभागातील प्राध्यापक डॉ. रितेश कुमार केशरी यांच्या नेतृत्वाखालील पथक गेल्या ११ वर्षांपासून रेअर-अर्थ चुंबकविरहित ‘सिन्क्रोनस रिलक्टन्स मोटर’ (एसवायएन-आरएम) आणि फेराइट-साहाय्यित एसवायएन-आरएम तंत्रज्ञानावर संशोधन करीत आहे. ट्सुयो मॅन्युफॅक्चरिंग प्रायव्हेट लिमिटेड आणि कमिन्स इंडिया यांच्या सहकार्याने तंत्रज्ञानाच्या औद्योगिक उत्पादनाच्या दिशेने काम सुरू आहे. या मोटरीची कमाल कार्यक्षमता सुमारे ९७ टक्के, कमाल वेग ४८०० आरपीएम, तर पुनरुत्पादक ब्रेकिंगद्वारे २७ टक्के ऊर्जा पुनर्प्राप्ती साध्य झाली आहे. रेल्वे क्षेत्रातील वापरासाठी संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्थेच्या निकषांनुसार डिझाइनचे मूल्यांकन करण्यात आले आहे.