दुष्काळाच्या उंबरठ्यावर संग्रामपूर! सोयाबीन-कापूस करपला; शेतकऱ्यांचे अर्थचक्र कोलमडले — दीड महिन्यापासून पावसाची ऐतिहासिक ओढ, प्रशासनाच्या मदतीकडे बळीराजाचे डोळे दुष्काळाच्या उंबरठ्यावर संग्रामपूर! सोयाबीन-कापूस करपला; शेतकऱ्यांचे अर्थचक्र कोलमडले — दीड महिन्यापासून पावसाची ऐतिहासिक ओढ, प्रशासनाच्या मदतीकडे बळीराजाचे डोळे पातुर्डा, ता. संग्रामपूर : एकीकडे आभाळाकडे डोळे लावून बसलेला बळीराजा आणि दुसरीकडे दिवसेंदिवस करपणारी शेती... अशी भयावह परिस्थिती संग्रामपूर तालुक्यातील पातुर्डा, खिरोडा आणि परिसरात निर्माण झाली आहे. गेल्या दीड महिन्यापासून पावसाने पाठ फिरवल्याने हजारो हेक्टरवरील सोयाबीन-कापूस पिके अक्षरशः होरपळून निघाली आहेत. पिकांच्या शेतात हिरवाईऐवजी पिवळेपणा आणि करपलेली पाने दिसत असल्याने शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास निसर्गाने हिरावून घेतल्याचे चित्र आहे. संग्रामपूर तालुक्यातील शेतकऱ्यांचे संपूर्ण अर्थचक्र प्रामुख्याने सोयाबीन आणि कापूस या दोन प्रमुख पिकांवर अवलंबून आहे. याच पिकांच्या भरवशावर बियाणे, खते, औषधे, मजुरी आणि कर्जाची परतफेड करण्याचे गणित शेतकरी आखतो. मात्र यंदा पावसाने ऐन निर्णायक टप्प्यावर दगा दिल्याने हे संपूर्ण आर्थिक गणितच कोलमडण्याच्या मार्गावर आहे. शेंगा भरण्याच्या काळातच सोयाबीनची वाताहत सध्या सोयाबीनला शेंगा भरण्याचा, तर कापसाला पाते-फुले आणि बोंडे धरण्याचा महत्त्वाचा कालावधी आहे. मात्र जमिनीत पुरेसा ओलावा नसल्याने सोयाबीनची पाने पिवळी पडत असून शेंगा पोचट राहत आहेत. दुसरीकडे कापसाची बोंडे गळून पडत असल्याने उत्पादनावर मोठा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे. पातुर्डा, सोनाळा, संग्रामपूर, पळशी, वरवट, खिरोडा, टुनकी आदी परिसरात ४० ते ५० टक्क्यांपर्यंत पिकांचे नुकसान झाल्याचा प्राथमिक अंदाज शेतकऱ्यांकडून व्यक्त केला जात आहे. पावसाने तातडीने हजेरी लावली नाही तर उर्वरित पिकेही हातातून जाण्याची भीती आहे. कर्जमाफीची घोषणा झाली; पण नापिकीचा नवा घाव! शासनाने कर्जमाफीची घोषणा केली असली तरी तिचा प्रत्यक्ष लाभ शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होण्यापूर्वीच नापिकीचे नवे संकट शेतकऱ्यांच्या दारात उभे ठाकले आहे. नवीन पीककर्ज घेऊन महागडी बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि फवारण्यांवर हजारो रुपये खर्च केले. मात्र पावसाअभावी उत्पादनच धोक्यात आल्याने कर्जाचा डोंगर आणि उत्पन्नाची शून्य शक्यता, अशा दुहेरी कात्रीत बळीराजा सापडला आहे. फक्त आश्वासन नको, बांधावर येऊन पंचनामे करा! शेतकऱ्यांची मागणी आता केवळ घोषणांची राहिलेली नाही. पातुर्डा मंडळात तातडीने कोरडा दुष्काळ जाहीर करून दुष्काळी उपाययोजना लागू कराव्यात, अशी जोरदार मागणी होत आहे. प्रशासनाने कागदोपत्री अहवाल तयार करण्याऐवजी प्रत्यक्ष शेताच्या बांधावर जाऊन नुकसानग्रस्त पिकांचे पंचनामे करावेत आणि तातडीने आर्थिक मदत जाहीर करावी, अशी अपेक्षा शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. शेतीपूरक उद्योगांची उभारणी करा केवळ कर्जमाफी करून शेतकऱ्यांच्या समस्या संपणार नाहीत. सोयाबीन-कापूस प्रक्रिया उद्योग, हमीभाव खरेदी केंद्र आणि शेतीपूरक व्यवसायांना चालना देण्यासाठी ठोस व्यवस्था उभी करावी. पातुर्डा परिसरात शासकीय युनिट किंवा लघुउद्योग उभारून स्थानिक बेरोजगार तरुणांच्या हाताला काम द्यावे, अशीही मागणी पुढे आली आहे. “शेती वाचली तरच शेतकरी वाचेल आणि शेतकरी वाचला तरच पातुर्डा परिसराचे अर्थचक्र टिकेल. त्यामुळे आता प्रशासनाने विलंब न करता शेतकऱ्यांच्या बांधावर उतरावे,” अशी संतप्त भावना परिसरातील शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. आता प्रश्न केवळ पिकांचा नाही; तो हजारो शेतकरी कुटुंबांच्या जगण्याचा आहे. प्रशासन आणखी किती दिवस आभाळाकडे पाहत बसणार?

Sachin kadukar

Photographer Shegaon, Buldhana•

16 hrs ago

दुष्काळाच्या उंबरठ्यावर संग्रामपूर! सोयाबीन-कापूस करपला; शेतकऱ्यांचे अर्थचक्र कोलमडले — दीड महिन्यापासून पावसाची ऐतिहासिक ओढ, प्रशासनाच्या मदतीकडे बळीराजाचे डोळे दुष्काळाच्या उंबरठ्यावर संग्रामपूर! सोयाबीन-कापूस करपला; शेतकऱ्यांचे अर्थचक्र कोलमडले — दीड महिन्यापासून पावसाची ऐतिहासिक ओढ, प्रशासनाच्या मदतीकडे बळीराजाचे डोळे पातुर्डा, ता. संग्रामपूर : एकीकडे आभाळाकडे डोळे लावून बसलेला बळीराजा आणि दुसरीकडे दिवसेंदिवस करपणारी शेती... अशी भयावह परिस्थिती संग्रामपूर तालुक्यातील पातुर्डा, खिरोडा आणि परिसरात निर्माण झाली आहे. गेल्या दीड महिन्यापासून पावसाने पाठ फिरवल्याने हजारो हेक्टरवरील सोयाबीन-कापूस पिके अक्षरशः होरपळून निघाली आहेत. पिकांच्या शेतात हिरवाईऐवजी पिवळेपणा आणि करपलेली पाने दिसत असल्याने शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास निसर्गाने हिरावून घेतल्याचे चित्र आहे. संग्रामपूर तालुक्यातील शेतकऱ्यांचे संपूर्ण अर्थचक्र प्रामुख्याने सोयाबीन आणि कापूस या दोन प्रमुख पिकांवर अवलंबून आहे. याच पिकांच्या भरवशावर बियाणे, खते, औषधे, मजुरी आणि कर्जाची परतफेड करण्याचे गणित शेतकरी आखतो. मात्र यंदा पावसाने ऐन निर्णायक टप्प्यावर दगा दिल्याने हे संपूर्ण आर्थिक गणितच कोलमडण्याच्या मार्गावर आहे. शेंगा भरण्याच्या काळातच सोयाबीनची वाताहत सध्या सोयाबीनला शेंगा भरण्याचा, तर कापसाला पाते-फुले आणि बोंडे धरण्याचा महत्त्वाचा कालावधी आहे. मात्र जमिनीत पुरेसा ओलावा नसल्याने सोयाबीनची पाने पिवळी पडत असून शेंगा पोचट राहत आहेत. दुसरीकडे कापसाची बोंडे गळून पडत असल्याने उत्पादनावर मोठा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे. पातुर्डा, सोनाळा, संग्रामपूर, पळशी, वरवट, खिरोडा, टुनकी आदी परिसरात ४० ते ५० टक्क्यांपर्यंत पिकांचे नुकसान झाल्याचा प्राथमिक अंदाज शेतकऱ्यांकडून व्यक्त केला जात आहे. पावसाने तातडीने हजेरी लावली नाही

तर उर्वरित पिकेही हातातून जाण्याची भीती आहे. कर्जमाफीची घोषणा झाली; पण नापिकीचा नवा घाव! शासनाने कर्जमाफीची घोषणा केली असली तरी तिचा प्रत्यक्ष लाभ शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होण्यापूर्वीच नापिकीचे नवे संकट शेतकऱ्यांच्या दारात उभे ठाकले आहे. नवीन पीककर्ज घेऊन महागडी बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि फवारण्यांवर हजारो रुपये खर्च केले. मात्र पावसाअभावी उत्पादनच धोक्यात आल्याने कर्जाचा डोंगर आणि उत्पन्नाची शून्य शक्यता, अशा दुहेरी कात्रीत बळीराजा सापडला आहे. फक्त आश्वासन नको, बांधावर येऊन पंचनामे करा! शेतकऱ्यांची मागणी आता केवळ घोषणांची राहिलेली नाही. पातुर्डा मंडळात तातडीने कोरडा दुष्काळ जाहीर करून दुष्काळी उपाययोजना लागू कराव्यात, अशी जोरदार मागणी होत आहे. प्रशासनाने कागदोपत्री अहवाल तयार करण्याऐवजी प्रत्यक्ष शेताच्या बांधावर जाऊन नुकसानग्रस्त पिकांचे पंचनामे करावेत आणि तातडीने आर्थिक मदत जाहीर करावी, अशी अपेक्षा शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. शेतीपूरक उद्योगांची उभारणी करा केवळ कर्जमाफी करून शेतकऱ्यांच्या समस्या संपणार नाहीत. सोयाबीन-कापूस प्रक्रिया उद्योग, हमीभाव खरेदी केंद्र आणि शेतीपूरक व्यवसायांना चालना देण्यासाठी ठोस व्यवस्था उभी करावी. पातुर्डा परिसरात शासकीय युनिट किंवा लघुउद्योग उभारून स्थानिक बेरोजगार तरुणांच्या हाताला काम द्यावे, अशीही मागणी पुढे आली आहे. “शेती वाचली तरच शेतकरी वाचेल आणि शेतकरी वाचला तरच पातुर्डा परिसराचे अर्थचक्र टिकेल. त्यामुळे आता प्रशासनाने विलंब न करता शेतकऱ्यांच्या बांधावर उतरावे,” अशी संतप्त भावना परिसरातील शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. आता प्रश्न केवळ पिकांचा नाही; तो हजारो शेतकरी कुटुंबांच्या जगण्याचा आहे. प्रशासन आणखी किती दिवस आभाळाकडे पाहत बसणार?